Ο Γενικός Ελεγκτης Οδυσσέας Μιχαηλίδης - ένα πρόσωπο ιδιαίτερα αγαπητό στοην κοινή γνώμη που το όνομα του συνδέθηκε με την αποκάλυψη σκανδάλων ή λάθος χειρισμών σε κρατικά θέματα- έχει το δικαίωμα να επιθεωρεί και να ελέγχει το ίδιο το κράτος αλλά και τη εύτυρθμη λειτουργία της Δημοκρατίας. Ασκεί έλεγχο στους λογαριασμούς των Ημικρατικών ή άλλων Οργανισμών, Ειδικών Ταμείων και των Αρχών Τοπικής Διοίκησης. Είναι με άλλα λόγια η Αρχή η οποία εποπτεύει και ελέγχει τις κρατικές δομές. Ποιος, όμως, θα μπορούσε να εποπτεύσει την εποπτική αρχή;
Μεγάλο ζήτημα ξέσπασε τον τελευταίο καιρό για το ποιος θα ελέγχει το Γενικό Ελεγκτή Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Ερώτημα με τεράστιο βάθος αφού εξ αρχής με τη δημιουργία των πρώιμων πολιτικών συστημάτων ετίθετο το ζήτημα του ποιος θα ελέγχει τους νομοθέτες και όσους ασκούν έλεγχο σε ένα κράτος ή ένα πολιτικό σύστημα.
Ο Υπ. Δικαιοσύνης Ιωνάς Νικολάου ανέφερε πρόσφατα ότι ετοιμάζεται να συστήσει Ανεξάρτητη Αρχή κατά της διαφθοράς η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ θα ασκεί έλεγχο ακόμα και στο Γενικό Ελεγκτή.
Από την πλευρά του ο κος Μιχαηλίδης κρίνει ως : «Απαράδεκτη προσπάθεια του Υπουργείου Δικαιοσύνης να υποσκάψει την ανεξαρτησία της Ελεγκτικής Υπηρεσίας».
Με αυτήν την ανάρτηση ο Γεν. Ελεγκτής σχολίασε το κυβερνητικό νομοσχέδιο για τη σύσταση της εν λόγω Ανεξάρτητης Αρχής κατά της διαφθοράς.
Η ομάδα των αδιάφθορων, μάλιστα, θα διορίζεται από το εκάστοτε Υπουργικό Συμβούλιο και θα έχει την εξουσία να ελέγχει και τον ανεξάρτητο θεσμό της Ελεγκτικής Υπηρεσίας.
Απαράδεκτη προσπάθεια του Υπουργείου Δικαιοσύνης να υποσκάψει την ανεξαρτησία της Ελεγκτικής Υπηρεσίαςhttps://t.co/lghSCrPrBh
— Odysseas Michaelides (@OMichaelides) October 21, 2017
Ποια τα καθήκοντα και ο ρόλος του Γενικού Ελεγκτή
Ο Γενικός Ελεγκτής βάσει του Συντάγματος διορίζεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και δεν αποχωρούν ούτε απολύονται από τη θέση τους, παρά μόνο με τους ίδιους όρους και τρόπο που ισχύουν για τους Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Εξαιτίας, δηλαδή, πνευματικής ή σωματικής ανικανότητας ή ανάρμοστης συμπεριφοράς.
Ο Προϋπολογισμός της Ελεγκτικής Υπηρεσίας αποτελεί μέρος του κρατικού προϋπολογισμού και απαιτείται η έγκριση από την εκτελεστική εξουσία.
Οι αρμοδιότητες του Γενικού Ελεγκτή της Δημοκρατίας καθορίζονται στο Σύνταγμα και αφορούν στον έλεγχο των κρατικών λογαριασμών.
Για το λόγο αυτό, ο Γενικός Ελεγκτής έχει δικαίωμα να επιθεωρεί και να ελέγχει όλα τα σχετικά βιβλία, αρχεία και καταστάσεις, καθώς και τους τόπους όπου φυλάγεται η περιουσία της Δημοκρατίας.
Επιπρόσθετα, εκτός από τον έλεγχο των Κρατικών Λογαριασμών, ο Γενικός Ελεγκτής έχει την ευθύνη του ελέγχου των λογαριασμών των Ημικρατικών ή άλλων Οργανισμών, Ειδικών Ταμείων και των Αρχών Τοπικής Διοίκησης.
Με άλλα λόγια, ο Γενικός Ελεγκτής, εκτός από την Κεντρική Κυβέρνηση, ελέγχει τον ευρύτερο δημόσιο τομέα και την τοπική αυτοδιοίκηση ως προς τη διακρίβωση της ορθότητας και της νομιμότητας των εισπράξεων και των πληρωμών.
Ελέγχει, δηλαδή, το κατά πόσον οι δαπάνες και πληρωμές διενεργούνται σύμφωνα με τους νόμους και ειδικά σύμφωνα με τον Προϋπολογισμό που εγκρίνεται από τη Βουλή.
Πως μπορεί να ασκείται έλεγχος στο Γεν. Ελεγκτή
Σε διεθνές επίπεδο και στις χώρες όπου ο Γεν. Ελεγκτής διορίζεται απευθείας από την εκτελεστική ή τη νομοθετική εξουσία υπάρχουν συγκεκριμένες δικλείδες ελέγχου του θεσμού.
Μια τακτική που ακολουθείται είναι ο απευθείας έλεγχος από τη Βουλή η οποία διορίζει επ’ αυτού ένα ανεξάρτητο ελεγκτή ή ένα ελεγκτικό σώμα για να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες. Ο έλεγχος αυτός εφαρμόζεται στην Εσθονία, τη Λετονία, τη Φιλανδία την Πολωνία και τη Βρετανία όπου όχι μόνο ελέγχεται ο ίδιος ο Γενικός Ελεγκτής αλλά και οι εκθέσεις τις οποίες εκπονεί.
Στη Βρετανία, μάλιστα, λειτουργεί Διοικητικό Συμβούλιο στο οποίο πέραν του Γεν. Ελεγκτή συμμετέχουν και διορισμένα μέλη της Βουλής και του προσωπικού της Ελεγκτικής Υπηρεσίας τα οποία ασκούν εσωτερικό έλεγχο και λαμβάνουν μέρος στις αποφάσεις.
Παράλληλα, το σουηδικό μοντέλο, διορίζει τρεις ανεξάρτητους ελεγκτές από τη Βουλή ενώ παράλληλα, διορίζεται ένα Συμβούλιο το οποίο ασκεί εποπτεία στους τρεις Γεν. Ελεγκτές οι οποίοι λειτουργούν ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο και εκπονούν διαφορετικές εκθέσεις ασκώντας – άτυπα- έλεγχο ο ένας στον άλλο.
Χώρες με Ελεγκτικό Συνέδριο
Σε αρκετές χώρες δεν υφίσταται ο Γεν. Ελέγκτης αλλά τις αρμοδιότητες ασκεί ένα συγκεκριμένο νομοθετικό όργανο με αυξημένες αρμοδιότητες και το οποίοι αυτοελέγχεται από την πολυμελή σύσταση του.
Στη Γαλλία, υφίσταται το Court of Auditors το οποίο είναι δικαστικό όργανο της γαλλικής κυβέρνησης και είναι επιφορτισμένο με τη διεξαγωγή οικονομικών και νομοθετικών ελέγχων των δημόσιων ιδρυμάτων, συμπεριλαμβανομένης της κεντρικής κυβέρνησης, των εθνικών δημόσιων επιχειρήσεων, των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης και των δημόσιων υπηρεσιών. Το Δικαστήριο είναι ουσιαστικά ένας κόμβος συνεργασίας μεταξύ του υπουργικού συμβουλίου και του γραφείου του γενικού ελεγκτή.
Τα τρία καθήκοντα του Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι να διενεργούν δημοσιονομικούς ελέγχους λογαριασμών, να διενεργούν ελέγχους χρηστής διακυβέρνησης και να παρέχουν πληροφορίες και συμβουλές στο γαλλικό κοινοβούλιο και τη διοίκηση. Το Ελεγκτικό Συνέδριο επαληθεύει την καλή μορφή λογιστικής, το σωστό χειρισμό του δημόσιου χρήματος καθώς και τον έλεγχο όλων των δημόσιων υπαλλήλων.
Το σώμα αυτό είναι ανεξάρτητο από τα νομοθετικά και εκτελεστικά τμήματα της κυβέρνησης.
Παράλληλα, λειτουργούν και οι Επιθεωρητές Δημοσίων Υποθέσεων υπό την εποπτεία ενός Γενικού Επιθεωρητή και μπορεί μερικές φορές να εμπλέκεται και άλλος ελεγκτικό φορέας (όπως η Γενική Επιθεώρηση Επιθεωρήσεων ή η Γενική Επιθεώρηση Διοίκησης) ή ακόμη και ιδιωτικές συμβουλευτικές υπηρεσίες εταιρείες.
Στην Ελλάδα λειτουργεί επίσης το Ελεγκτικό Συνέδριο το οποίο είναι ένα από τα τρία ανώτατα δικαστήρια της Ελλάδας. Αποστολή του είναι ο έλεγχος των δαπανών του κράτους και του Δημοσίου.
Αρμοδιότητά του επίσης είναι ο καταλογισμός των "δημοσίων υπολόγων" (έλεγχος και απόδοση ευθύνης σε διαχειριστές του Δημοσίου), ενώ ταυτόχρονα έχει και δικαστικές αρμοδιότητες.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο αποτελείται από:
- Τον Πρόεδρο
- Οκτώ Αντιπροέδρους
- Τριάντα Συμβούλους
- Σαράντα τέσσερις Παρέδρους και
- Σαράντα πέντε Εισηγητές − δόκιμους Εισηγητές.
Οι αρμοδιότητες του ασκούνται από την Ολομέλεια, τα Τμήματα και τα Κλιμάκια γεγονός με αποτέλεσμα οι έλεγχοι να γίνονται συλλογικά.
Παρόμοιο μοντέλο λειτουργεί και στην Ιταλία όπου υπάρχει, επίσης, το Ελεγκτικό Συνέδριο το οποίο είναι ένα θεσμικό όργανο που έχει αρμοδιότητα σε θέματα δημόσιων λογαριασμών. Το Ελεγκτικό Συνέδριο προβαίνει σε προληπτικές ανασκοπήσεις της νομιμότητας πράξεων της κυβέρνησης και της δημόσιας διοίκησης αλλά και ανασκόπηση των τελικών δαπανών του κράτους, της δημόσιας διοίκησης αλλά και όπου το κράτος συνεισφέρει κεφάλαια.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο ασκεί το ρόλο του ελεγκτικού για τη δημόσια διοίκηση. Κατά τη διάρκεια των επανεξετάσεων, μπορεί να τροποποιήσει, να αναστείλει και να ακυρώσει τις παραγγελίες άλλων κρατικών οργάνων για ανεπαρκή χρηματοοικονομική κάλυψη ή για μη βέλτιστη χρήση δημόσιων πόρων.
Στη Γερμανία, το Bundesrechnungshof εξετάζει την οικονομική διαχείριση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, των διαφόρων ταμείων και των κρατικών επιχειρήσεων, διενεργώντας δειγματοληπτικούς ελέγχους εσόδων και δαπανών. Η εντολή ελέγχου καλύπτει επίσης τα ιδρύματα κοινωνικής ασφάλισης και τις δραστηριότητες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης σε επιχειρήσεις ιδιωτικού δικαίου στις οποίες είναι μέτοχος. Αυτό περιλαμβάνει τομείς όπως η άμυνα, οι οδικές μεταφορές, η φορολογία και η δραστηριότητα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης ως μετόχου μειοψηφίας των εθνικοποιημένων σιδηροδρομικών, ταχυδρομικών και τηλεφωνικών εταιρειών.
Το Bundesrechnungshof διατυπώνει συστάσεις βάσει της ελεγκτικής του εμπειρίας και παρέχει συμβουλές στα ελεγχθέντα όργανα, στο γερμανικό κοινοβούλιο και στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση.
Το Bundesrechnungshof υποβάλλει ετήσια έκθεση και στα δύο σώματα του γερμανικού κοινοβουλίου, στο Bundestag και στο Bundesrat, καθώς και στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Η ετήσια έκθεση χρησιμοποιείται επίσης ως βάση για την έγκριση από το Κοινοβούλιο του προϋπολογισμού της ομοσπονδιακής κυβέρνησης ενώ παρουσιάζεται στο κοινό σε ομοσπονδιακή συνέντευξη Τύπου.
Παράλληλα, το Bundesrechnungshof μπορεί ανά πάσα στιγμή να υποβάλλει ειδικές εκθέσεις για θέματα μείζονος σημασίας και για τα δύο σώματα του Κοινοβουλίου και για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση.
Πρόταση για ανεξαρτησία της Ελεγκτικής Υπηρεσίας
Αρχές Οκτωβρίου το ΑΚΕΛ και οι Οικολόγοι κατέθεσαν πρόταση νόμου για τροποποίηση του Συντάγματος με στόχο να επέλθει η οικονομική ανεξαρτησία της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, προκειμένου να μην επηρεάζεται από τους εκάστοτε κυβερνώντες ο Γεν. Ελεγκτής.
Όπως δήλωσε τότε η Ειρήνη Χαραλαμπίδου: «σήμερα περισσότερο από ποτέ κρίνεται αναγκαία αυτή η ρύθμιση οι Κυβερνώντες αρνούνται να δεχθούν έλεγχο από την Ελεγκτική Υπηρεσία είναι σε συνεχή αντιπαράθεση με την Υπηρεσία και τον Γενικό Ελεγκτή και προβαίνουν σε ενέργειες με στόχο να πλήξουν το κύρος μιας υπηρεσίας η λειτουργία της οποίας είναι υψίστης σημασίας για την διαφύλαξη του δημοσίου συμφέροντος. Κρίνουμε αναγκαία την τροποποίηση του Συντάγματος γιατί με τις συνεχείς αντιπαραθέσεις του Γενικού Ελεγκτή με τους κυβερνώντες στο τέλος θα φιμωθεί η Ελεγκτική Υπηρεσία, θα ασκηθεί πίεση δια της οικονομικούς οδούς με αποτέλεσμα το δημόσιο συμφέρον να πληγεί τα μέγιστα».
