Εγκαινιάζουμε σήμερα στην Offsite, μια νέα στήλη, στην οποία θα μας απασχολούν κάθε εβδομάδα, ζητήματα τα οποία άπτονται της ψυχολογίας, της διαπαιδαγώγησης των παιδιών μας, της κοινωνίας και γενικότερα ζήτηματα που απασχολούν τον καθένα από εμάς.
Αρχή κάνουμε σήμερα με το εξαιρετικά σημαντικό ζήτημα της διαχείρισης του θυμού στα παιδιά, ένα πρόβλημα το οποία φαίνεται να δημιουργεί αλυσιδωτές επιδράσεις στη συμπεριφορά αλλά και την κοινωνικοποίηση του κάθε παιδιού, είτε στην οικογένεια, είτε στο σχολείο ή ακόμα και στις διαπροσωπικές επαφές.
Η εγγεγραμμένη σχολική ψυχολόγος, Έλενα Άσπρου, αναλύει και εισηγείται τρόπους αντιμετώπισης και πρόληψης.
Σύμφωνα με την κα Άσπρου, κάποια παιδιά μαθαίνουν ένα αναποτελεσματικό τρόπο διαχείρισης του θυμού ενώ άλλα έχουν πιο αξιόπιστα μοντέλα μίμησης.
Τα παιδιά που δεν μαθαίνουν το αξιόπιστο μοντέλο διαχείρισης του θυμού, είναι περισσότερο πιθανόν να εμπλακούν σε αρνητικές αλληλεπιδράσεις με συνομήλικους και να ανταποκρίνονται στο θυμό με ακατάλληλες αντιδράσεις όπως ξεσπάσματα, εκδίκηση και φυγές.
Εδώ είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η επιθετική συμπεριφορά δεν είναι ταυτόσημη με το θυμό αλλά ότι μπορεί να παρουσιαστεί λόγω αναποτελεσματικής μάθησης διαχείρισης του συναισθήματος.
Η ενθάρρυνση μιας θετικής μεθόδου αντιμετώπισης του θυμού μπορεί να έχει ευεργετικές μακροχρόνιες επιδράσεις. Τέτοιες είναι η μάθηση συμπεριφορών που παράγουν επίλυση προβλημάτων με αποτέλεσμα την πρόληψη διαπροσωπικών διενέξεων (με γονείς, δασκάλους, συντρόφους κλπ.).
Τι είναι ο Θυμός;
Ο θυμός είναι ένα συναίσθημα ή διάθεση που βιώνεται όταν οι ανάγκες του ατόμου ματαιώνονται ή όταν υπάρχει κάποια απειλή για την ευημερία του. Ειδικότερα, παρουσιάζεται θυμός όταν κρίνεται από το άτομο ότι τα γεγονότα περιλαμβάνουν καταπάτηση του προσωπικού του χώρου, επίθεση στην ταυτότητα του, προσβολή των αξιών και προσδοκιών του και/ή ανεπιθύμητη παρέμβαση στη συμπεριφορά του.
Αιτίες του θυμού
Ο θυμός και η επιθετική συμπεριφορά μπορεί να προκληθεί από εξωτερικά γεγονότα (π.χ χαμηλός βαθμός σε διαγώνισμα) σε συνδυασμό με εσωτερικά ερεθίσματα (π.χ. σκέψεις, αναμνήσεις, επιτάχυνση καρδιακού παλμού κ.λπ.).
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν ακατάλληλες σκέψεις και σενάρια ζωής που επαναλαμβάνονται και αφορούν τα πιστεύω του ατόμου για τον εαυτό και το περιβάλλον του με αποτέλεσμα την πρόκληση ανεπιθύμητων συναισθημάτων και συμπεριφορών.
Ένας άλλος παράγοντας που φαίνεται να σχετίζεται με το θυμό είναι οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Τα παιδιά μαθαίνουν να αντιδρούν στο συναίσθημα του θυμού με δύο τρόπους, καλύπτοντας το θυμό ή εκφράζοντας το θυμό.
Η κάλυψη του θυμού περιλαμβάνει απουσία έκφρασης συναισθήματος ή έκφραση ενός διαφορετικού συναισθήματος το οποίο γίνεται αντιληπτό ως περισσότερο αποδεκτό. Τα παιδιά φαίνεται να αντιλαμβάνονται την έγκριση των ενηλίκων για κάλυψη του συναισθήματος, νωρίτερα από ότι καταλαβαίνουν τους κανόνες των ενηλίκων για το πώς να εκφράζουν το συναίσθημα.
Κατάλληλες στρατηγικές για διαπαιδαγώγηση των παιδιών σε σχέση με τη διαχείριση θυμού
Σύμφωνα με την κα Άσπρου, οι πιο κάτω στρατηγικές θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν σε συνδυασμό για καλύτερα αποτελέσματα:
- Να είστε πρότυπα κατάλληλης διαχείρισης θυμού
- Αναγνωρίστε και αποδεχτείτε τα δικά σας συναισθήματα θυμού
- Επιτρέψετε στον εαυτό σας να νιώσει θυμό
- Πάρτε την ευθύνη των δικών σας συναισθημάτων
- Αποφύγετε να επιρρίπτετε την ευθύνη σε άλλους για πρόκληση των δικών σας συναισθημάτων
- Πάρτε αποφάσεις για το πώς θα αντιμετωπίζετε το θυμό
- Αποφύγετε να ξεσπάτε
- Αποφεύγετε να ενοχοποιείτε το θυμό των παιδιών σας
- Προκαλεί την καταπίεση του θυμού ενώ το συναίσθημα συνεχίζει να μεγαλώνει
- Όταν το άτομο δεν επιτρέπεται να βιώνει όλα τα συναισθήματα πιθανόν να μην αναπτύξει συμπεριφορές που να επιδεικνύουν κατανόηση προς τους άλλους και προσπάθεια ανακούφισης των άλλων ατόμων
- Τα παιδιά καλύπτουν το θυμό τους μπροστά στους ενήλικες οι οποίοι κατέχουν δύναμη και γίνονται επιθετικοί με συνομήλικους τους
- Βοηθήστε τα παιδιά να αναπτύξουν σενάρια συναισθημάτων
- Σενάρια συναισθημάτων είναι η γνώση που αποκτούν τα παιδιά για το πώς νιώθουν οι άνθρωποι και τα ζώα σε διαφορετικές καταστάσεις
- Μπορεί να αναπτυχθούν μέσα από διηγήσεις και παραμύθια που να περιλαμβάνουν το συναίσθημα του θυμού
- Αυξήστε τη κατανόηση του θυμού και την αίσθηση του ελέγχου στις αντιδράσεις του παιδιού σε καταστάσεις που προκαλούν θυμό.
- Ζητήστε από το παιδί να σκεφτεί για το θυμό του και ενθαρρύνετε το να αναγνωρίσει τις καταστάσεις που προκαλούν το θυμό του.
- Επικοινωνήστε με ξεκάθαρο τρόπο τι αναμένετε από το παιδί για κατάλληλη διαχείριση του θυμού
- Γνωρίζοντας το δικαίωμα του παιδιού να νιώθει θυμό, θέστε όρια για το πως το παιδί μπορεί να δείχνει το θυμό του απαγορεύοντας του να τον δείχνει με καταστρεπτικούς τρόπους
- Καλείστε να χρησιμοποιήσετε κατάλληλες στρατηγικές πειθαρχίας για να επιτύχετε τη συμμόρφωση σε όρια/κανόνες
- Μάθετε το παιδί σας να αναγνωρίζει τα συναισθήματα του και να τα ονομάζει
- Μάθετε το παιδί σας για τα επίπεδα του θυμού και λέξεις για περιγραφή των επιπέδων π.χ. ενοχλημένος, εξοργισμένος κλπ.
