Μια εξαιρετικού ενδιαφέροντος και σημασίας έρευνα από τον αμερικανό ερευνητή συνεργάτη του Hellenic American Institute, Gregory Graves, παρουσιάστηκε σήμερα το πρωί στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Πρόκειται για μια ουσιαστική πρωτοβουλία της Βουλής των Αντιπροσώπων και του Προέδρου της, Δημήτρη Συλλούρη, η οποία έρχεται να συμπληρώσει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τις ενέργειες που πρόσφατα έγιναν σε σχέση το Φάκελο της Κύπρου.
Ο κ.Graves παρουσίασε στην έρευνά του “The Cyprus Crisis: A Declassified Dossier”, πρωτογενές υλικό και έγγραφα που δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας μέχρι σήμερα και αφορούν σε απόρρητα μέχρι πρόσφατα έγγραφα του Καναδά, των ΗΠΑ, αλλά και της Βουλγαρίας, την περίοδο 1967-1974.
Ο κ.Graves ένιωσε την ανάγκη να απολογηθεί στην παρουσίασή του, για το πως λειτούργησε η χώρα του την περίοδο εκείνη, καθώς η έρευνα ουσιαστικά κατέδειξε ότι οι ΗΠΑ όχι μόνο γνώριζαν για το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου και για την εισβολή, αλλά δεν έκαναν ουσιαστικά τίποτα για να το σταματήσουν.
Κομβικής σημασίας δεδομένα
Σύμφωνα με τον ερευνητή, συγκεκριμένες συναντήσεις και γεγονότα βοήθησαν στο να διαμορφωθεί μια ξεκάθαρη άποψη στους διπλωματικούς κύκλους των ΗΠΑ πριν το 1974:
Η πρώτη ήταν τον Σεπτέμβρη του 1971, μεταξύ των επικεφαλής των στρατιωτικών τμημάτων στις ΗΠΑ και του Πρέσβη των ΗΠΑ, στην Τουρκία, David Popper, ο οποίος τους ενημέρωσε για την κατάσταση στην Κύπρο. Στο πλαίσιο της συνάντησης, οι επικεφαλής εξέφρασαν ανησυχία για το ρόλο που διαδραμάτισε ο στρατηγός Γρίβας στις φασαρίες του 1967. Σύμφωνα με τον Graves, "ο επικεφαλής της συνάντησης ανέφερε πως απόπειρα τουρκικής εισβολής είχε εμποδιστεί το 1964 και το 1967 αλλα εξέφρασε τον προβληματισμό για πρώτη φορά μέχρι εκείνη τη στιγμή "κατά πόσο μπορεί και πρέπει να εμποδιστεί μια νέα ενδεχόμενη απόπειρα εισβολής από πλευράς Τουρκίας στο μέλλον".
Το δεύτερο σημαντικό σημείο το οποίο επισημαίνει η έρευνα, έχει να κάνει με την εκτίμησης της πολυπλοκότητας της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο πριν το πραξικόπημα του 1974 στην Κύπρο.
Τον Σεπτέμβριο του 1973, ο Νίξον διόρισε τον Χένρι Κίσινγκερ ως αντικαταστάτη του Ουίλιαμ Ρότζερς στο State Department.
Ο Αραβοϊσραηλινός πόλεμος που είχε ξεσπάσει τον Οκτώβρη του 1973 στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως αναφέρει η έρευνα, έδωσε στον Κίσινγκερ και τις ΗΠΑ μια χρυσή ευκαιρία να εκμεταλλευτούν την κατάσταση και από τη μια να περιορίσουν την επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης στην περιοχή και από την άλλη να επανακαθορίσουν τη θέση τους στο Αιγαίο.
Ελλάδα και Τουρκία αρνήθηκαν να παρέχουν διευκολύνσεις στις ΗΠΑ για αεροπορικές πτήσεις, τότε, και η μόνη που παρείχε τέτοιες διευκολύνσεις ήταν η Πορτογαλία, η οποία βρισκόταν σε μακρινή απόσταση.
Πρώτιστος στόχος των ΗΠΑ, σύμφωνα με τα έγγραφα που αποκαλύπτει η έρευνα, ήταν να καταφέρει να πείσει τον Ιωαννίδη σχετικά με την εγκατάσταση του 6ου Αμερικανικού στόλου στην περιοχή. Ο αμερικανός πρέσβης Τέσκα τόνισε ότι“το καθεστώς Ιωαννίδη, είναι πιο περιπετειώδες από ότι οι προκάτοχοί του σε σχέση με την Κύπρο και την Τουρκία", γεγονός που έδειχνε εκ πρώτης το πεδίο που είχαν οι ΗΠΑ να κινηθούν.
Τον Φεβρουάριο του 1974 οι φήμες για ένα ελλαδικής εμπνεύσεως πραξικόπημα κατά του Μακαρίου είχαν έρθει στην επιφάνεια στις ΗΠΑ.
Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, βασικός στόχος την περίοδο εκείνη για τις ΗΠΑ και τον Κίσινγκερ, ήταν να βρεθεί ο χώρος που θα "φιλοξενούσε" τη βάση αλλά και την παραμονή του 6ου στόλου στην περιοχή.
Στις 8 Μαρτίου του 1974 ο Κίσινγκερ είχε συνάντηση με το Υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Schlesinger, τον διευθυντή της CIA William Colby, τον στρατηγό Μούρερ και τον Brent Scowcroft. Προς το τέλος της συνάντησης, ο Schlesinger έριξε στο τραπέζι την ιδέα να χρησιμοποιηθεί η Κύπρος ως βάση για τις ΗΠΑ, ενόψει του Αραβοϊσραηλινού προβλήματος που είχε προκύψει εκείνη την περίοδο. Ο Κίσινγκερ τότε απάντησε: "Θέλω την Κύπρο".
Ωστόσο, καθώς οι φήμες για πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, έγιναν γνωστές και στη Μόσχα, στις 16 Μαρτίου 1974, οι Σοβιετικοί απέστειλαν αίτημα και ζητούσαν να στηρίξουν οι ΗΠΑ την πρωτοβουλία τους, να σταλεί σαφές μήνυμα σε Ελλάδα και Τουρκία έτσι ώστε να μην προβούν σε οποιεσδήποτε απειλητικές κινήσεις στην Κύπρο.
Ο Κίσινγκερ τότε δεν απέστειλε αρνητική απάντηση, γιατί φοβόταν ότι κάτι τέτοιο θα πυροδοτούσε περαιτέρω εμπλοκή των Σοβιετικών στο Κυπριακό πρόβλημα". Κράτησε, ωστόσο, μια μη δεσμευτική και μη ξεκάθαρη στάση.
Παρά τις ενδείξεις για πραξικόπημα στην Κύπρο, ο Κίσινγκερ προτίμησε να μείνει προσηλωμένος στη μεγάλη, στρατηγικά, εικόνα αναφέρει ο ερευνητής. Αντί να προσηλωθεί στο πως να αποτραπεί το πραξικόπημα, ο Κίσινγκερ είχε το μυαλό του στο πως θα εξασφάλιζε άδεια για να χρησιμοποιήσει τις βρετανικές βάσεις στο νησί, για τις επιχειρήσεις στην Μέση Ανατολή, αναφέρει η έρευνα του κ.Graves.
Όπως αναφέρει η έρευνα, ο Κίσινγκερ θεώρησε ότι μια σύμπραξη με τους Σοβιετικούς για περιορισμό της παρέμβασης της χούντας στην Κύπρο, μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τόσο το εγχείρημα για χρήση της Κύπρου ως βάσης αλλά και ολόκληρη τη διαπραγμάτευση για δημιουργία βάσης για τον στόλο στην περιοχή ευρύτερα.
Για αυτόν ακριβώς το λόγο, οι προσπάθειες για περιορισμό του πραξικοπήματος ήταν το ελάχιστο, χλιαρές από πλευράς ΗΠΑ.
Αρχές του Απρίλη 1974, ο Κίσινγκερ εξασφάλισε την άδεια για χρήση της βάσης στην Κύπρο. Στις 18 Απριλίου του 1974 δόθηκε εντολή να ξεκινήσει η προετοιμασία των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ για να γίνει χρήση των βάσεων στην Κύπρο, ενώ την ίδια περίοδο κατέρρευσαν οι διακοινοτικές συνομιλίες μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, οι οποίες ξεκίνησαν το 1968, όπως αναφέρει.
Η εμμονή των Τούρκων σε λύση ομοσπονδίας, τότε, πυροδότησε ένταση στις συνομιλίες με αποτέλεσμα η ε/κ πλευρά να αποχωρήσει από τις διαπραγματεύσεις στο τέλος Μαρτίου του 1974, αναφέρει ο Graves.
Ολόκληρο τον Απρίλιο, η Αθήνα, προσπαθούσε να μεταφέρει το μήνυμα ότι το μόνο που μπορούσε να υποθέσει ή να βγάλει ως συμπέρασμα από την επιμονή της Τουρκίας για ομοσπονδιακή λύση στο νησί. είναι ότι η Άγκυρα ήθελε να επαναφέρει την ιδέα της διχοτόμησης στην Κύπρο.
Ο Κίσινγκερ αντί να μείνει πιστός στις θέσεις που εξέφραζαν οι ΗΠΑ για το Κυπριακό το 1968, επικοινώνησε με τον ΥΠΕΞ της Τουρκίας στις 18 Απριλίου 1974, και μετέφερε το μήνυμα εμμέσως πλην σαφώς ότι οι ΗΠΑ δεν είναι αντίθετες σε μια ομοσπονδιακή λύση, κάνοντας λόγο για συνομιλίες χωρίς προϋποθέσεις και προαπαιτούμενα στην Κύπρο.
"Κανένας δεν δίνει δεκάρα"
"Σε κάθε περίπτωση, μέχρι τις 20 Ιουνίου 1974, ακόμα και το Κογκρέσο γνώριζε για τις φήμες περί πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου αλλά και πιθανής επέμβασης της Τουρκίας στο νησί".
"Το State Department απάντησε σε ερώτημα του Κογκρέσου, λέγοντας πως έχει τα μάτια ανοικτά τόσο στην Κύπρο όσο και στο Αιγαίο", ωστόσο μια και επρόκειτο για περίοδο διακοπών, κανένας δεν είχε τα μάτια του στην Κύπρο, από τους λειτουργούς, αναφέρει η έρευνα.
Τέσσερις μέρες πριν το πραξικόπημα ένας βοηθός στο Κογκρέσο, ο Τζέιμς Πύρος, τηλεφώνησε στον Walter J. Silva, λειτουργό στο State Department και ρώτησε σε σχέση με την Κύπρο, για να πάρει την απάντηση: "Κανένας δεν δίνει δεκάρα".
Από τις 27 Μαρτίου μέχρι και τις 12 Ιουλίου του 1974 υπήρξαν τουλάχιστον 7 επικοινωνίες των μυστικών υπηρεσιών που έδειχναν πραξικόπημα στην Κύπρο. Κι όμως κανένας "δεν έδωσε δεκάρα".
Με το άκουσμα του πραξικοπήματος
Με το άκουσμα του πραξικοπήματος οι ΗΠΑ παρουσίασαν ένα αρχικό μούδιασμα σε σχέση με το κατά πόσο θα έπρεπε ή όχι να αναγνωρίσουν το νέο καθεστώς, ιδιαίτερα μετά και την είδηση ότι ο Μακάριος επέζησε του πραξικοπήματος.
Η Μεγάλη Βρετανία, οι σύμμαχοι τους στο ΝΑΤΟ αλλά και η Σοβιετική Ένωση, πίεζαν να αναγνωριστεί ως επίσημος πρόεδρος της Κύπρου ο Μακάριος και όχι ο Σαμψών και το νέο καθεστώς στο νησί. Σε κάθε περίπτωση, στη συνάντηση που είχαν αξιωματούχοι των ΗΠΑ στις 16 Ιουλίου 1974, ο Κίσινγκερ επέμεινε ότι οι ΗΠΑ θα έπρεπε να τηρήσουν στάση αναμονής, να δουν πως θα εξελιχθεί η κατάσταση στο νησί, πριν πάρουν επίσημη θέση στο ζήτημα αυτό.
Ο Κίσινγκερ ήθελε επίσης να έχει ξεκάθαρη εικόνα για το τι πραγματικά θέλουν οι Τούρκοι, πριν καταδικάσει το πραξικόπημα ή πριν στηρίξει τον Σαμψών ή πριν πάρει θέση υπέρ όσων ήθελαν η Αθήνα να απομακρύνει τους στρατιωτικούς που έλαβαν μέρος στο πραξικόπημα.
Παρά το γεγονός ότι ακόμα και η Τουρκία φαινόταν να στέλνει μηνύματα υπέρ της επιστροφής του Μακαρίου, καθώς τους φόβιζε το ενδεχόμενο να κινηθεί το νέο καθεστώς προς ένωση με την Ελλάδα, ο Κίσινγκερ παρέμενε προβληματισμένος σε σχέση με το "γιατί βιαζόμαστε τόσο πολύ στο να παρέχουμε απόλυτη στήριξη στο Μακάριο", γεγονός που μετέφερε και στον Βρετανό Πρέσβη στις ΗΠΑ, τότε.
Τελικά, για πέντε μέρες οι ΗΠΑ απέφυγαν κάθε αναφορά ή καταδίκη του πραξικοπήματος στην Κύπρο, μέχρι και την εισβολή των Τούρκων στο νησί.
Η εισβολή
Παρά τις προειδοποιήσεις ότι σε μικρό χρονικό διάστημα η Τουρκία είχε ετοιμάσει ένοπλες δυνάμεις και θα μπορούσε να βρεθεί στην Κύπρο, σε μια επιχείρηση εισβολής, ο Κίσινγκερ φαίνεται να μην έχει πρόθεση να κινηθεί γρήγορα για αποτροπή.
Αυτό καταγράφουν τόσο καναδικά αλλά και αμερικανικά έγγραφα τα οποία αποκαλύπτει ο Graves στην έρευνά του.
Επίσης, αναφέρει πως οι ΗΠΑ ήθελάν να εξευρεθεί μια λύση στο θέμα χωρίς να επιληφθούν του θέματος τα Ηνωμένα Έθνη, καθώς σε καμιά περίπτωση δεν ήθελα να δώσει λόγο στην περιοχή στην Μόσχα, για το λόγο αυτό εξουσιοδότησαν τον Σίσκο να κάνει συναντήσεις στο Λονδίνο με τους ηγέτες.
Οι ενδείξεις ήταν ξεκάθαρες ότι και τις επικοινώνησε στις 19 Ιουλίου ο Σίσκο στον Κίνσινγκερ: Η Τουρκία θεωρούσε ότι οι συνθήκες ήταν ιδανικές για στρατιωτική παρέμβαση και επίτευξη του στόχου για διπλή ένωση του νησιού.
"Το μόνο πράγμα που πρέπει να έχουμε κατά νου, είναι να αφήσουμε ανοικτή την πόρτα για ενδεχόμενη διπλή ένωση", έλεγε ο Κίσινγκερ στις 18 Ιουλίου στις ΗΠΑ.
Αυτά και πολλά άλλα στοιχεία, αποκαλύπτει η έρευνα του Gregory Graves σε σχέση με τη στάση που κράτησαν οι ΗΠΑ την περίοδο εκείνη. Η έρευνα βρίσκεται στα χέρια της Βουλής των Αντιπροσώπων.
