Ο Μάρτιος του 2013 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η μεγαλύτερη οικονομική καταστροφή της Κύπρου, μετά τον πόλεμο του 1974. Οι επιπτώσεις της κρίσης αυτής κατατρέχουν μέχρι σήμερα τους πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Παρά τα σημάδια ανάκαμψης το τελευταίο διάστημα, η ανεργία από τότε βρίσκεται σε ψηλά επίπεδα, οι προσλήψεις στο δημόσιο είχαν παγώσει μέχρι πρόσφατα και οι πολίτες είδαν το εισόδημα τους να μειώνεται δραματικά.
Από την άλλη, οι τράπεζες πέρασαν το πιο επικίνδυνο τεστ, ενώ ακόμα αναζητούν τον τρόπο με τον οποίο θα ανακτήσουν την παλιά σταθερότητα τους.
Η απόφαση είχε παρθεί εν μία νυχτί, όπως μας έχουν πει τουλάχιστον, στις Βρυξέλλες και με την πίεση και επιμονή της Γερμανίας, με τους πελάτες των κυπριακών τραπεζών να χάνουν δισεκατομμύρια ευρώ.
Αποτέλεσμα: Να μπει λουκέτο στη Λαϊκή και να πουληθούν τα υποκαταστήματα των τραπεζών στην Ελλάδα, όσο όσο, σε μία μόνο Ελληνική τράπεζα, στην Τράπεζα Πειραιώς.
Να προστατευτούν οι καταθέτες
Ο Πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς Μιχάλης Σάλλας τότε- μετά την αγορά των υποκαταστημάτων, είχε δηλώσει :
« Ανταποκριθήκαμε στην ανάγκη να προστατευτούν απόλυτα οι καταθέτες των κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα, να διασφαλιστεί η σταθερότητα του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και να υπάρξει από ελληνικής πλευράς βοήθεια στα σχέδια εξόδου της Κύπρου από την κρίση. Η σημερινή εξέλιξη αποτελεί μία ακόμη σημαντική κίνηση στην αναδιάρθρωση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, όπου η Τράπεζα Πειραιώς συμμετέχει από την πρώτη στιγμή, ως βασικός πυλώνας, συμβάλλοντας στην προσπάθεια ανασυγκρότησης της ελληνικής οικονομίας και την προοπτική ανάκαμψης, μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο».
Από την πλευρά του ο ΠτΔ Νίκος Αναστασιάδης, δήλωσε με ανακοίνωση του:
"Σε επικοινωνία του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Νίκου Αναστασιάδη, με τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας κ. Αντώνη Σαμαρά επιβεβαιώθηκε η ρύθμιση του ζητήματος της αποξένωσης των ελλαδικών παραρτημάτων των κυπριακών τραπεζών, με τους ευνοϊκότερους υπό τις συνθήκες όρους, με σημαντικό όφελος για την κυπριακή πλευρά.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκφράζει τις θερμές ευχαριστίες και την ευγνωμοσύνη του ιδίου και του Κυπριακού Ελληνισμού για την αμέριστη συμπαράσταση του πολιτικού κόσμου και του λαού της Ελλάδας στις δύσκολες ώρες που διέρχεται η Κύπρος και επιθυμεί να ενημερώσει τον κυπριακό λαό για τη συνεχή και στενή συνεργασία που διέκρινε τις σχέσεις των δύο πλευρών από το Eurogroup της 15ης Μαρτίου μέχρι την οριστική διευθέτηση των παραρτημάτων των κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα.
Τα πραγματικά γεγονότα απαντούν με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο στις διάφορες φήμες και πληροφορίες που καλλιεργούνταν τις τελευταίες ημέρες περί δήθεν ουδετερότητας ή και αδιαφορίας της Eλληνικής Kυβέρνησης έναντι της Κύπρου. Σε όλο αυτό το διάστημα η συμπαράσταση της Ελλάδας ήταν δεδομένη και γι' αυτό ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκφράζει τις ευχαριστίες του".
Ο δρόμος για την καταστροφή
Η καταστροφή δεν ξεκίνησε το 2013 αλλά ένα χρόνο, περίπου, προηγουμένως . Η οικονομική κατάρρευση της Κυπριακής Δημοκρατίας άρχισε να φαίνεται από το 2012, λίγο καιρό μετά από την υπερεξάπλωση του τραπεζικού τομέα στη χώρα μας, τους υψηλούς μισθούς και όχι μόνο.
Ο Τραπεζικός κλάδος, πριν την καταστροφή του 2013, είχε τζίρο σχεδόν εξαπλάσιο του ΑΕΠ της χώρας ενώ οι πρώτοι κραδασμοί άρχιζαν να συγκλονίζουν την αγορά.
Το κούρεμα του Ελληνικού χρέους
Η τότε κυβέρνηση Δημήτρη Χριστόφια βρέθηκε μπροστά σε μια επερχόμενη καταστροφή: Τον Απρίλιο του 2012 το κούρεμα του ελληνικού χρέους έφερε απώλειες 4 δις στις κυπριακές τράπεζες.
Η πρώτη κίνηση της κυβέρνησης ήταν να στηρίξει με 1,8 δισ. ευρώ τη Λαϊκή τράπεζα, σε μια προσπάθεια να προλάβει την επερχόμενη κατάρρευση χωρίς, όμως να μπορεί να αναλάβει την αναχρηματοδότηση του χρέους της.
Αποτέλεσμα: Η Κύπρος γίνεται η 4η χώρα μετά από Ελλάδα, Ιρλανδία και Πορτογαλία που υποβάλει αίτημα για δάνειο. Τότε αναλαμβάνει η Τρόικα...
Ο Σαρρής στις Βρυξέλλες
Στις 3 Μαρτίου 2013, ο Υπουργός Οικονομικών Μιχαλάκης Σαρρής αναλαμβάνει να λύσει το γόρδιο δεσμό της οικονομικής κρίσης μεταβαίνοντας στις Βρυξέλλες.
Ο Γερμανός ΥΠΟΙΚ Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, και οι αντιπρόσωποι της Τρόικα συμφώνησαν να δώσουν πίστωση για τα χρέη του κυπριακού δημοσίου αλλά δεν θα έδιναν τίποτα την κάλυψη του τραπεζικού χρέους και των ζημιών του τραπεζικού τομέα.
Ο φόβος για την κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος και την επερχόμενη και άμεση άτακτη πτώχευση ήταν πια γεγονός αφού η Κύπρος θα έχανε την οικονομική αξιοπιστία-εμπιστοσύνη της και όλοι επενδυτές και καταθέτες θα έχαναν τα λεφτά τους. Το γνώριζαν καλά ότι το «bail-in» (επιχείρηση διάσωσης χρησιμοποιώντας εσωτερικούς πόρους όπως καταθέσεις) θα ήταν η αρχή του τέλους.
Η απόφαση, όμως, είχε παρθεί και όποιος είχε πάνω από 100.000 ευρώ στο λογαριασμό του θα πλήρωνε τις ζημιές των 8 δισεκατομμυρίων.
Παράλληλα, η Κύπρος θα έπρεπε να εφαρμόσει αυτήν την τακτική και στα ελληνικά υποκαταστήματα των τραπεζών της αφού το 1/3 του κέρδους γινόταν στην Ελλάδα.
Bank run
Το ζήτημα αυτό προβλημάτισε την ΕΚΤ αφού αν επιβαλλόταν κάτι τέτοιο τότε χιλιάδες Έλληνες καταθέτες θα έσπευδαν να πάρουν τα χρήματα τους από τις κυπριακές τράπεζες στην Ελλάδα και τότε θα επερχόταν το λεγόμενο bank run με το οποίο θα κατέρρεε το ελληνικό τραπεζικό σύστημα. Κάτι που δεν ήθελαν οι αρμόδιοι σε Ευρωζώνη και Τρόικα αφού η Ελλάδα μόλις είχε λάβει 40 δισ. ευρώ από το μηχανισμό στήριξης ESM για να μην καταρρεύσουν οι τράπεζες.
Το τελεσίγραφο και το "ξεπούλημα"
Το Εurogroup έστειλε τότε το πρώτο τελεσίγραφο: η Κύπρος δεν θα πάρει ούτε σεντ σε δάνεια αν δεν πουληθούν τα υποκαταστήματα στην Ελλάδα.
Αυτό, μάλιστα, έπρεπε να γίνει εντός 12 ημερών. Επομένως, στις 9 Μαρτίου 2013 μετέβησαν στην Αθήνα τεχνοκράτες του Υπουργείου Οικονομικών και της κεντρικής τράπεζας της Κύπρου για να διαπραγματευτούν την πώληση με τον τότε Πρόεδρο της Τράπεζας της Ελλάδος Οικονομολόγο Γιώργο Προβόπουλο ο οποίος ανέλαβε τις διαπραγματεύσεις.
Η αξία των τραπεζών ανερχόταν – σύμφωνα με υπολογισμούς της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου- σε 8 δισ. ευρώ αλλά ο κος Προβόπουλος και ο Πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς δεν έδωσαν περισσότερα από 524 εκ. ευρώ για την πλήρη εξαγορά όλων των περιουσιακών στοιχείων των υποκαταστημάτων των κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα.
Το Εurogroup ανέθεσε ως μεσολαβητή τον πρώην επίτροπο, Χοακίν Αλμούνια, και τη Διεύθυνση Ανταγωνισμού οι οποίοι την απόφαση της Ελλάδας να δαπανήσει μόνο μισό εκατομμύριο.
Το τελευταίο χτύπημα
Στις 15 Μαρτίου 2013 πάρθηκε η απόφαση: Και κούρεμα καταθέσεων και υποχρεωτική πώληση των ελληνικών υποκαταστημάτων.
Στην τελευταία σύνοδο του Εurogroup η Κύπρος απειλήθηκε ότι θα σταματήσει η χορήγηση ρευστότητας από την ΕΚΤ, και ότι θα εκδιωχθεί από την ευρωζώνη. Κοινώς: Άτακτη χρεοκοπία ή σταδιακή φτωχοποίηση και βλέπουμε…
Μία εβδομάδα μετά η Κύπρος πουλά τα ελληνικά υποκαταστήματα των τραπεζών της για 524 εκατομμύρια ευρώ στην Τράπεζα Πειραιώς.
Αποτέλεσμα: η Τράπεζα Κύπρου να χάσει 2 δις ευρώ και η Λαϊκή Τράπεζα 1 δισ. ευρώ. Παράλληλα, και οι δύο τράπεζες τέθηκαν υπό καθεστώς αναγκαστικής διαχείρισης και συγχώνευσης ενώ οι καταθέτες τους
αντάλλαξαν – υποχρεωτικά- 6 δις ευρώ με μετοχές, των οποίων η αξία δεν αρκούσε ούτε στο ένα δέκατο της αξίας των καταθέσεων.
Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι 2 δισεκατομμύρια ευρώ χάθηκαν από αποταμιευτές, συνταξιούχους και συνταξιοδοτικά ταμεία, πανεπιστήμια και εταιρείες.
Βάσει της συμφωνίας η Τράπεζα Πειραιώς έλαβε με 524 εκ. όλες τις καταθέσεις, τα δάνεια και τα ακίνητα των καταστημάτων στην Ελλάδα της Τράπεζας Κύπρου, της Cyprus Popular Bank (CPB) και της Ελληνικής Τράπεζας, συμπεριλαμβανομένων των δανείων και καταθέσεων των θυγατρικών τους στην Ελλάδα (leasing, factoring και Επενδυτική Τράπεζα Ελλάδος- IBG).
8,7 δις. οι ζημιές
Ο πρώην Διοικητής της Κεντρικής τράπεζας Πανίκος Δημητριάδης είχε αναφέρει στη Βουλή το το 2013 ότι οι ζημιές ανέρχονταν στα 8,7 δισ. ευρώ από την πώληση των υποκαταστημάτων των κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα, αφού- όπως είπε- μόνο τα δάνεια των τραπεζών στην Ελλάδα ύψους 23,9 δισ. ευρώ, πωλήθηκαν για 16,2 δισεκατομμύρια με ζημιά 7,7 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Ανακοίνωση ΚτΚ
Μετά την πώληση η ΚτΚ (Κεντρική Τράπεζα Κύπρου) εξέδωσε ανακοίνωση αναφέροντας μετακύ άλλων ότι δεν υπήρχε εναλλακτική λύση…
«Η πώληση των Ελληνικών υποκαταστηµάτων των Κυπριακών τραπεζών τέθηκε από τους διεθνείς δανειστές της Κύπρου ως προϋπόθεση για την έγκριση του πακέτου βοήθειας προς την Κύπρο. Εντός του πλαισίου αυτού, µεταξύ της 11ης και της 13ης Μαρτίου 2013, έγιναν επαφές της Κεντρικής Τράπεζας και του Υπουργείου Οικονοµικών µε την Τράπεζα της Ελλάδος και το Ελληνικό Ταµείο Χρηµατοπιστωτικής Σταθερότητας στην παρουσία εκπροσώπων της Τρόικας της Κύπρου και της Ελλάδας. Από τις επαφές αυτές πρόεκυψε χάσµα µεταξύ των δύο µερών και τότε το θέµα ανέλαβε η Γενική ∆ιεύθυνση Ανταγωνισµού της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθορίζοντας το πλαίσιο όρων πώλησης το οποίο περιλάµβανε το τίµηµα πώλησης και την αξία αποτίµησης των δανείων. Τα δάνεια αποτιµήθηκαν λαµβάνοντας υπόψη τις αναµενόµενες ζηµιές που υπολόγισε η PIMCO κάτω από το ακραίο σενάριο. Η αποτίµηση των δανείων κάτω από το ακραίο σενάριο είχε χρησιµοποιηθεί και σε άλλες πρόσφατες εξαγορές τραπεζών στην Ελλάδα.
Η επιλογή της Πειραιώς ως ο αγοραστής έγινε από το Ελληνικό Ταµείο Χρηµατοπιστωτικής Σταθερότητας το οποίο κατέβαλε στον αγοραστή τα απαιτούµενα κεφάλαια που προέκυψαν από την εξαγορά αυτή. Η Κύπρος δεν είχε καµία ανάµιξη στην επιλογή του αγοραστή. Για την Κυπριακή πλευρά δεν υπήρχε καµία διαφορά µεταξύ των διαφόρων υποψήφιων αγοραστών αφού οι όροι πώλησης ήταν συµφωνηµένοι και δεν διαφοροποιούνταν ανάλογα µε τον αγοραστή.
Η Κεντρική Tράπεζα συµφώνησε µε την πώληση αυτή αφού, κάτω από τις συνθήκες τις οποίες αυτή επιβλήθηκε, δεν υπήρχε άλλη εναλλακτική λύση. Εκτός του ότι το θέµα της πώλησης των Ελληνικών υποκαταστηµάτων είχε τεθεί ως προϋπόθεση για την έγκριση του πακέτου στήριξης, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε στις 21 Μαρτίου, 2013 την απόφασή της για παγοποίηση, µέχρι τις 25 Μαρτίου, 2013, του ELA στο επίπεδο που ήταν τότε και ότι η συνέχιση παροχής ELA θα εξεταζόταν µόνον αν υπήρχε πρόγραµµα στήριξης από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ∆ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο το οποίο θα παρείχε διαβεβαιώσεις για τη φερεγγυότητα των τραπεζών. Αυτό σήµαινε ότι οι τράπεζες που στηρίζονταν στο ELA δεν θα µπορούσαν να πάρουν επιπρόσθετη ρευστότητα και σε περίπτωση απόσυρσης καταθέσεων τις οποίες δεν θα µπορούσαν να πληρώσουν, θα κατέρρεαν και θα ενεργοποιείτο το Ταµείο Προστασίας Καταθέσεων για να πληρώσει τους ασφαλισµένους καταθέτες µε ολέθριες συνέπειες σε όλο το τραπεζικό σύστηµα και στην ίδια τη Κυβέρνηση.
Επιπρόσθετα, από τη στιγµή που προχωρούσαµε µε συνεισφορά των ανασφάλιστων καταθετών στην ανακεφαλαιοποίηση των δύο τραπεζών, τα υποκαταστήµατα στην Ελλάδα δεν θα µπορούσαν να ξανανοίξουν. Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου δεν θα είχε τη δυνατότητα να επιβάλει σε αυτά περιορισµούς στη διακίνηση κεφαλαίων, θα υπήρχαν µαζικές αποσύρσεις καταθέσεων µε αποτέλεσµα την κατάρρευση των τραπεζών και την ενεργοποίηση του Ταµείου Προστασίας Καταθέσεων της Κύπρου».
