Στη σημερινή κοινωνία που όλα τρέχουν γρήγορα γύρω μας είναι δύσκολο να δίνουμε σημασία στα μικρά-μικρά.
Όταν, όμως, κάποιες συμπεριφορές επαναλαμβάνονται, τότε κερδίζουν την προσοχή μας, αφήνοντας μας να αναρωτιόμαστε γιατί: «Γιατί το παιδί μου δε βγαίνει από το δωμάτιο του; Αυτός ο μαθητής στην τάξη δεν παρακολουθεί συχνά το μάθημα. Ο φίλος μου πλέον δε μου μιλάει. Ας τον πιέσω λίγο! Βαριέται μάλλον. Είναι κλειστός. Φάση είναι, θα περάσει!»
Τι είναι όμως αρκετά σημαντικό να γνωρίζω για να μπορώ να αξιολογήσω πότε μιλάμε για κατάθλιψη και πότε για εσωστρέφεια;
Αιτιολογία κατάθλιψης
Η κατάθλιψη είναι μια από τις συναισθηματικές διαταραχές του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου (DSM-V, 2013), στο οποίο βασίζονται οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας για να επικοινωνούν μεταξύ τους και να καθορίζουν τι είδους θεραπεία θα χρησιμοποιήσουν.
Σύμφωνα με την Κλινική Ψυχολόγο, Μαρίζα Χατζηχαραλάμπους, η κατάθλιψη ως μια χρόνια ασθένεια μπορεί να έχει εξάρσεις ανά καιρούς.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Δρ.Χατζηχαραλάμπους, "η κατάθλιψη, όπως και οι περισσότερες ασθένειες ψυχικής υγείας, εμφανίζεται και αναπτύσσεται λόγω μιας αλληλεπίδρασης μεταξύ του περιβάλλοντος του ατόμου και των γονιδίων του".
Έρευνες καταδεικνύουν ότι άτομα με βιολογική συναισθηματική ευαισθησία, η οποία όταν αλληλοεπιδρά με στρεσογόνες εμπειρίες του περιβάλλοντος, έχουν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν κατάθλιψη.
Επιπλέον, άτομα με γονείς που έχουν κατάθλιψη ή κάνουν κατάχρηση αλκοόλης έχουν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν κατάθλιψη.
Συμπτώματα κατάθλιψης
Με βάση το εγχειρίδιο αυτό (DSM-V, 2013), τα συμπτώματα της κατάθλιψης αναφέρονται αρχικά στην καταθλιπτική διάθεση του ατόμου ή στην απώλεια ενδιαφέροντος/ ευχαρίστησης του.
Συνήθως στα άτομα με κατάθλιψη παρατηρείται:
- αλλαγή στην όρεξη ή/και απώλεια κιλών (χωρίς να βρίσκονται σε δίαιτα)
- αλλαγές στον ύπνο, όπως για παράδειγμα να κοιμάται λιγότερο ή περισσότερο από το συνηθισμένο.
- αλλαγή στην κίνηση τους, δηλαδή το άτομο μπορεί να είναι σε διέγερση ή να επιβραδύνει τις κινήσεις του.
- συχνή κούραση ή να νιώθουν ότι χάνουν την ενέργειά τους
- συνήθως έντονες σκέψεις, π.χ. αναξιότητας ή/και ενοχών.
- σε πολλές περιπτώσεις δυσκολία στη συγκέντρωση, χάνεται δηλαδή η προσοχή τους και αποφασιστικότητα τους.
- σε κάποιες περιπτώσεις σκέψεις θανάτου, δηλαδή, σκέφτονται ότι o θάνατος τους θα μπορούσε να τους λυτρώσει από αυτή τη συναισθηματική κατάσταση που βιώνουν καθημερινά.
Ευαισθητοποίηση στην εφηβική κατάθλιψη
Η κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία και περισσότερο σε γυναίκες (2:1). Ωστόσο, έρευνες καταδεικνύουν πως αν η κατάθλιψη εμφανιστεί κατά την εφηβεία, αυτό προβλέπει τη χρονιότητα αυτής.
Η ευαισθητοποίηση σε θέματα ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα για ηλικίες κάτω των 18 χρονών, είναι σημαντική για πρόληψη και έγκαιρη παρέμβαση. Η κατάθλιψη εμφανίζεται σε μεγάλη συχνότητα στους έφηβους, καθώς και το 9% των εφήβων με κατάθλιψη είναι σε σοβαρή κατάσταση.
Λόγω της σοβαρότητας που διέπει την εφηβική κατάθλιψη, τα άτομα που έρχονται σε επαφή με έφηβους είναι σημαντικό να γνωρίζουν πως μπορεί να διαφοροποιούνται τα κύρια συμπτώματα της κατάθλιψης από αυτά της εφηβικής κατάθλιψης.
Με τη διαφοροποίηση αυτή δίνεται η δυνατότητα να μπορούν να διακρίνουν, να αξιολογήσουν και να παρέμβουν καταλλήλως όπου θεωρούν αναγκαίο.
Πως εκδηλώνεται:
- Η κατάθλιψη στους έφηβους μπορεί να εκδηλωθεί με απότομες εκρήξεις, οι οποίες είναι έντονες, επαναλαμβανόμενες και σοβαρές. Μπορεί να είναι λεκτικές (π.χ. λεκτική οργή) ή/ και σωματικές (π.χ. σωματική επιθετικότητα σε άτομα ή σε ιδιοκτησία). Εμφανίζονται συχνά, τρεις ή και περισσότερες φορές την εβδομάδα και δε συνάδουν με το αναπτυξιακό επίπεδο του έφηβου.
- Μεταξύ των απότομων εκρήξεων η διάθεση των εφήβων με κατάθλιψη είναι συνήθως ευερέθιστη ή θυμωμένη, μπορεί να εμφανίζεται συνέχεια, σχεδόν σε καθημερινή βάση και είναι ευδιάκριτη.
- Οι έφηβοι, λόγω των ορμονικών αλλαγών τους, έχουν συχνά συναισθηματικές αλλαγές και παρορμητικές συμπεριφορές. Είναι σημαντικό να μην ανάγονται οι συνηθισμένες εξάρσεις θυμού σε συμπτώματα εφηβικής κατάθλιψης.
- Σε σύγκριση με το τι παρατηρείται στους ενήλικες, οι έφηβοι με κατάθλιψη, αντί να έχουν διακυμάνσεις σε ό,τι αφορά την όρεξη τους, τείνουν να αποτυγχάνουν να φτάσουν στο προσδοκώμενο για την ηλικία τους βάρος.
- Έφηβοι οι οποίοι καταναλώνουν αλκοόλ σε μεγάλες ποσότητες είναι πιθανόν να έχουν επιλέξει ένα εσωστρεφή δρόμο προς την κατάθλιψη και είναι καλό να διερευνηθεί.
- Έφηβοι με πρώιμο άγχος (Witchen et al., 2000) και έντονα προβλήματα συμπεριφοράς (διαταραχή διαγωγής και εκρηκτική-προκλητική διαταραχή, Stringaris et al., 2012) έχουν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν κατάθλιψη.
- Τέλος, είναι σημαντικό για όσους συναναστρέφονται με έφηβους να αξιολογήσουν την πτώση της ακαδημαϊκής τους πορείας, τις συνεχόμενες φράσεις «βαριέμαι», «δεν έχω όρεξη», τους αυτοτραυματισμούς ή/ και τη χρήση ουσιών. Η εμφάνιση αυτών των συμπτωμάτων συνήθως δεν κρούει κώδωνες κινδύνου, διότι παραλείπουμε να αντιληφθούμε τη σοβαρότητα μιας κατάστασης.
Τι κάνω για αυτό;
Όταν κάποιος διακρίνει, αξιολογήσει ή υποψιαστεί πιθανή κατάθλιψη σε έφηβο είναι σημαντικό όπως παρέμβει καταλλήλως.
Αποφεύγουμε την επικριτική στάση και την απόρριψη του συναισθήματος με φράσεις «έλα μια φάση είναι θα περάσει», ή «μη νιώθεις λυπημένος/η». Αντιθέτως, αντιμετωπίζουμε την κατάσταση με κατανόηση, π.χ. «Βλέπω ότι είσαι πεσμένος τον τελευταίο καιρό».
Η κατάθλιψη, όπως και άλλες διαταραχές ψυχικής υγείας, χρειάζονται την παρέμβαση επαγγελματία ψυχικής υγείας. Μια συστημική προσέγγιση του θέματος, η οποία απαιτεί τη συνεργασία αδειούχου ψυχιάτρου, εγγεγραμμένου ειδικού ψυχολόγου, του σχολείου και της οικογένειας δύναται να φέρει βέλτιστα αποτελέσματα.
Η φαρμακευτική αντικαταθλιπτική αγωγή στην εφηβεία δεν είναι πάντοτε αναγκαία και αποτελεσματική (Olfson et al., 2006), ωστόσο ερευνητικά αποδεδειγμένες θεραπείες, όπως η Γνωστικο-Συμπεριφορική προσέγγιση, από εγγεγραμμένο ειδικό ψυχολόγο, συνιστούνται.
Μη διστάσετε να επικοινωνήσετε με κάποιον ειδικό, όταν είναι αναγκαίο!
