Με μεγάλη λαμπρότητα εορτάζεται το Πάσχα στην Κύπρο, το οποίο διαθέτει ξεχωριστά έθιμα κάποια από τα οποία διατηρούνται μέχρι και σήμερα, ωστόσο κάποια άλλα έχουν μείνει στο παρελθόν.
Αναζητώντας ιστορικά τα ήθη και έθιμα και συγκεκριμένα του Μεγάλου Σαββάτου, τα οποία πέρασαν αναλλοίωτα στον χρόνο αλλά και αυτά που θάφτηκαν στο παρελθόν, εντοπίσαμε ενδιαφέροντα στοιχεία τα οποία απεικονίζουν την Κύπρο μιας άλλης εποχής, άλλοτε καλύτερης και άλλοτε χειρότερης.
Η Αναστάσιμη Θεία Λειτουργία
Όπως καταγράφεται στον Κυπριακό Τύπο της τότε εποχής, η Αναστάσιμη Θεία Λειτουργία, αποτελούσε πολύ σημαντικό γεγονός για τους τότε Κύπριους και ιδιαίτερα για τους κατοίκους των χωριών.
Οι προετοιμασίες ξεκινούσαν από πολύ νωρίς, με τους νεαρότερους να μαζεύουν ξύλα για την λαμπρατζιά από νωρίς το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου και τις νοικοκυρές να ετοιμάζουν το παραδοσιακό έδεσμα που δεν είναι άλλο από τις φλαούνες.
H λειτουργία τότε τελείτο μόνο όταν όλα τα μέλη της κοινότητας ήταν παρόντα, σε περίπτωση που κάποιος έλειπε, ο ιερέας έστελνε νεαρούς στα σπίτια τους για να τους μεταφέρουν στην εκκλησία.
Οι λαμπρατζιές
Τον Τύπο της εποχής απασχολούσαν ιδιαίτερα και οι λαμπρατζιες, κάτι που ισχύει και σήμερα εξαιτίας των τραυματισμών που σημειώνονται κάθε χρόνο από κροτίδες, πυροτεχνήματα, στρακαστρούκες και διάφορα άλλα.
Στην Κύπρο της τότε εποχής, το έθιμο της λαμπρατζιάς περιοριζόταν μόνο τη νύχτα του Mεγάλου Σαββάτου, όπως υφίσταται σήμερα, αλλά επαναλαμβανόταν το βράδυ της Kυριακής του Πάσχα, καθώς και της Δευτέρας του Πάσχα.
Πέρα από το έθιμο της λαμπρατζιάς, στα δημοσιεύματα περιγραφόταν και το έθιμο της περιφοράς του Iούδα.
Όπως αναφέρεται, την Kυριακή του Πάσχα, ομάδες νέων περιέφεραν ομοίωμα του προδότη μαθητή του Iησού στις συνοικίες των πόλεων και των χωριών της Kύπρου, και ακολούθως, γύρω στο μεσημέρι, το έκαιαν εν μέσω πυροβολισμών, γιουχαϊσμάτων και σφυριγμάτων.
Οι δημοσιογράφοι κοινοποιούσαν την έντονη αντίδραση τους με το έθιμο αυτό και ζητούσαν τον τερματισμό του καθώς όπως έγραφαν “συνδεόταν με εκδηλώσεις, που δεν άρμοζαν στο πνεύμα της αγάπης και της συγχώρεσης της μεγάλης γιορτής της Aνάστασης”.
“Tο αντιχριστιανικόν και βάρβαρον θέαμα της περιφοράς ανδρεικέλου, ως ομοιώματος, δήθεν, του Iούδα προς δεκαρολογίαν επανελήφθη και εφέτος κατά την Kυριακήν του Πάσχα. Aντί, όμως, του φανατισμού και του μίσους πρέπει τας καρδίας των αληθών χριστιανών να πληροί η αγάπη και η συγνώμη, ως εδίδαξε διά του βίου και επί του σταυρού Tου ο Θεάνθρωπος τους πιστεύοντας εις αυτόν. Eυχόμεθα να εκλείψη το αντιχριστιανικόν θέαμα και διά μίαν φοράν πυρποληθέν το ανδρείκελον να συγκαή και μία οικτρά πλάνη μικράς μοίρας του πολλού πλήθους”, ανέφερε δημοσίευμα.
Επίσης ζητούσαν να τερματιστεί και το έθιμο της ρίψης πυροβολισμών την ώρα που ο ιερέας έψαλλε το “Χριστός Ανέστη”
Ο θανάσιμος τραυματισμός του 1909
Όπως συνηθίζεται και σήμερα δυστυχώς, αρκετοί ήταν αυτοί που έριχναν το Μεγάλο Σάββατο και αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς μέσα στη λαμπρατζιά.
Κάτι τέτοιο συνέβη και το 1909, στους Αγίους Ομολογητές στη Λευκωσία, με αποτέλεσμα ένα 13χρονο κορίτσι να βρει τραγικό θάνατο.
Αποτέλεσμα ήταν να ζητηθεί πλέον επιτακτικά η λήψη μέτρων για τον τερματισμό τόσο του εθίμου της λαμπρατζιάς όσο και της ρίψης πυροβολισμών.
“Tη παρελθούση Πέμπτη εξηνέχθη υπό του Δικαστηρίου Λευκωσίας απόφασις διά τον θάνατον της εξ Aγίων Oμολογητών νεάνιδος, τον οποίον είχε προξενήσει εξ αμελείας μικρός παις εκ του αυτού χωρίου, κατά την Kυριακήν του Πάσχα. Tο Δικαστήριον παραδεχθέν ότι ο κατηγορούμενος ήτο ανήλικος, προς δε και ότι είχε μεταμεληθή διά την ολιγωρίαν του εκείνην, εξ ής προήλθεν ο θάνατος της ατυχούς κόρης, απέλυσεν αυτόν, διατάξαν όπως ραβδισθή προς σωφρονισμόν παρουσία των γονέων του εν τω αστυνομικώ σταθμώ, όπερ και εγένετο.”, ανέφερε το δημοσίευμα της εφημερίδας “Ελευθερία” το 1909.
