Από τα πρωτοχριστιανικά χρόνια η Ελληνική γιορτή της ανάστασης του Άδωνη εξαλείφθηκε και τη θέση της πήρε το εβραϊκό Πάσχα και η ανάσταση του Ιησού αντικαθιστώντας για πάντα τη λαμπρή γιορτή της αρχαίας Ελλάδος που γιορταζόταν με μεγαλοπρέπεια στην ελληνική Κύπρο κατά τα χρόνια της αρχαιότητας.
Τα Αδώνια μυστήρια ήταν η ετήσια, ευετηριακή γιορτή που ετελείτο εις ανάμνηση του θανάτου και της ανάστασης του Άδωνη σε όλες τις πόλεις της Αρχαίας Ελλάδας και συμβόλιζε τον ετήσιο κύκλο της βλάστησης και διαρκούσε από δυο μέχρι και εφτά ημέρες.
Η διαφορά με το εβραϊκό Πάσχα, που συμβολίζει την έξοδο των Εβραίων, είναι δεν γιορτάζοταν παντού την ίδια εποχή.
Από τον αφανισμό στην ανάσταση
Οι πρώτες ημέρες της γιορτής αφορούσαν στον αφανισμό του Θεού Άδωνη και ήταν πένθιμες με τις γυναίκες που λάμβαναν μέρος στη γιορτή, να ετοιμάζουν την κηδεία του Άδωνη.
Στα Αδώνια συμμετείχαν ούτως ή άλλως μόνο γυναίκες οι οποίες θρηνούσαν το θεό με λυμένα τα μαλλιά και γυμνά στήθη. Κατ’ αυτόν τον τρόπο γυρνούσαν στους δρόμους περιφέροντας κέρινα και πήλινα ομοιώματα του θεού και ψέλνοντας πένθιμους ύμνους.
Οι γυναίκες συνήθιζαν να πετούν τα ομοιώματα του θεού σε πηγές και ποτάμια αναμένοντας την ανάσταση η οποία ερχόταν τις τελευταίες μέρες της γιορτής όπου και οι πιστοί (άντρες και γυναίκες) γιόρταζαν την ανάσταση του Θεού με οργιαστικό τρόπο, με χορούς, δηλαδή, και γεύματα.
Τη σύγχρονη εποχή, και μετά τις ψευδείς αναφορές των Πατέρων της Εκκλησίας και ιδιαίτερα του Χρυσόστομου, υπήρχε η πίστη ότι κατά τη γιορτή των Αδώνιων επικρατούσαν τα σεξουαλικά όργια και εμφιλοχωρούσαν οι ερωτικές ασυδοσίες. Κάτι που δεν ίσχυε αφού η λέξη όργιο στην αρχαία Ελλάδα συμβόλιζε την έκσταση, τη θέωση και την ιερή μανία που επερχόταν μέσω του χορού και της μουσικής του αυλού και άσκαυλου.
Η λέξη όργιο άλλαξε σημασία κατά τα ρωμαϊκά χρόνια όπου και εορταζόταν δεόντως ο Θεός Πρίαπος (Φαύνος) κάτι που επηρέασε τους πρωτοχριστιανούς να θεωρήσουν ότι όλες οι οργιαστικές τελετουργίες τελούνταν μετά της συνοδείας έκφυλων ερωτικών πράξεων.
Τα Αδώνια σε όλην την Ελλάδα
Στην Αθήνα τα Αδώνια, οι γυναίκες θρηνούσαν μπροστά σε δύο νεκροκρέβατα στα οποία έβαζαν ξύλινα ομοιώματα του Άδωνη και της Αφροδίτης. Αξίζει να αναφερθεί ότι στόλιζαν τα νεκροκρέβατα με λουλούδια και γλάστρες τις οποίες άφηναν αργότερα να αναπτυχθούν ως σημάδι της ανάστασης.
Η τελετή αυτή σήμερα λέγεται Επιτάφιος και τελείται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με εξαίρεση το γεγονός ότι γίνεται μέσα στην εκκλησία.
Δίπλα στο ομοίωμα του Άδωνη άφηναν γλυκά και στο τέλος θυσίαζαν ζώα- κυρίως αγριόχοιρους.
Με τον ίδιο ή και με λαμπρότερο τρόπο τελούνταν τα Αδώνια σε αρκετές πόλεις της Ελλάδας ενώ σε ορισμένες περιοχές, γίνονταν μυήσεις στο Θεό ή αφού θυσίαζαν πρόβατο μεταλάμβανα το αίμα του.
Η σχέση του Άδωνη με την Κύπρο
Σύμφωνα με την παράδοση, ο μεγάλος ποιητής των εορταστικών τραγουδιών για το θάνατο και την ανάσταση του Άδωνη ήταν ο πρώτος βασιλιάς της Κύπρου Κινύρας, που έφερε στο νησί τη λατρεία της Αφροδίτης.
Ο Άδωνης εξάλλου αποτελούσε τον εραστή της Κυπρίδας Θεάς και τιμήθηκε δεόντως στο νησί.
Οι τελετές αυτές, διαδόθηκαν σ’ όλες τις μεσογειακές χώρες μέχρι που καταργήθηκαν με τη βία, τον πόνο, τις λεηλασίες των χριστιανών και από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο το 384 μ.Χ.
Επιβίωση σε σύγχρονα έθιμα
Αδώνια λέγονταν και οι θρήνοι που ψάλλονταν για τον Άδωνη όπως ο «Επιτάφιος Αδώνιδος» που έχει διασωθεί και τον οποίο έψελναν κατά το θάνατο του Θεού.
Κατάλοιπο των Αδώνιων είναι ο "Ζαφείρης", παιχνίδι και τραγούδι στην Ήπειρο την Πρωτομαγιά, όπου ένα αγόρι προσποιείται ότι πεθαίνει και τότε τα κορίτσια το στολίζουν με άνθη και το μοιρολογούν μέχρι να αναστηθεί.
Πρόκειται για μια γονιμική γιορτή που τελείται για την ευφορία της γης.
Το ίδιο έθιμο, με το όνομα "Φουσκοδέντρι", τελείται και στην Καστανιά Στυμφαλίας, με το όνομα "Κάνναβο" στον Πόντο, ως "Λειδινός" στην Αίγινα και ως "Λάζαρα" ή "Λαζαρικά" στην Αμμόχωστο.
