Σαν σήμερα το 1993, έφυγε από τη ζωή η «Γιαγιά Φροσύνη» η γυναίκα που πρόσφερε προστασία και καταφύγιο σε 12 παλικάρια στη Λάπηθο το 1974.
Πρόκειται για την πραγματική ιστορία της Ευφροσύνης Προεστού από τη Λάπηθο.
Στις 6 Αυγούστου 1974 δώδεκα δεκαοκτάχρονοι στρατιώτες έμειναν εγκλωβισμένοι πίσω από τη γραμμή του εχθρού. Οι στρατιώτες βρέθηκαν στο σπίτι της κυρίας Ευφροσύνης και της ζήτησαν βοήθεια.
Σύμφωνα με τη δική της μαρτυρία :
«Στις 6 του Αυγούστου από τις 3.00 π.μ. άρχισαν οι εκρήξεις… Κατά τις 11.00 π.μ. ήρθαν δώδεκα παιδιά μέσα στο σπίτι μου. «Γιαγιά, σώσε μας». Τους είπα: «Πού να σας βάλω, γιε μου!». Εράγισεν η καρδιά μου. Εκρούζαν τα δέντρα, εσκοτείνιαζεν η Λάπηθος· ενόμιζες ότι εχαλούσαν τα βουνά, φωδκιές, εκρήξεις… Ήταν όλοι δεκαοκτώ χρονών. Τους είπα: «Γιε μου, αν θα γλυτώσετε έχει ένα υπόγειο λαγούμι εδώ δίπλα· εκεί να κρυφτείτε». Το στόμα του λαγουμιού ήταν σαν το τζάμι της τηλεόρασης. Εμπήκαν εκεί μέσα… Η Λάπηθος έπηξε από το στρατό. Εγώ έκαμνα πίττες στη σάτζιη, έβαζα σε μια τσάντα ό,τι άλλο είχα και τα έβαζα σ’ έναν καλαμιώνα»
Η "κυρά της Λαπήθου" με τη καλή καρδιά της και τη γενναιότητα που επέδειξε έκανε τα πάντα για να σώσει τους 12 στρατιώτες για ένα ολόκληρο μήνα.
Στις 8 Αυγούστου ήρθαν οι Τούρκοι στο σπίτι μου· μπήκαν μέσα δεκαπέντε Τούρκοι με κάσκες. Ήμουν μάμμη σαράντα χρόνια μέσα σε χωριά τούρκικα. Ήξερα τούρκικα. Μου λέει: «Όλοι έφυγαν, εσύ γιατί δεν έφυγες, κοκκώνα;». Εσκέφτηκα τα δώδεκα παιδιά που ήταν στο λαγούμι. Του λέω: «Άκουσα εις το ράδιο ότι εν να έρτει ο τουρκικός στρατός να φέρει την ειρήνη και την έκκληση να μείνουν ούλλοι οι Έλληνες στα σπίθκια τους. Όπου θέλετε, γιε μου, εγώ πάω, αλλά να σας παρακαλέσω να με αφήσετε σπίτι μου τζιαι εν να ‘ρτουν οι κόρες μου να με πάρουν». Αυτόν που με ρώτησε τον ήξερα· τον είχα γεννήσει εγώ. «Φεύγουμε», λέει στους άλλους. Εκείνος έκοψε πίσω τζιαι μου είπε: «Έμπα έσσω τζιαι κλείσε την πόρτα». Τη νύχτα τους είπα: «Να μη βγείτε από το λαούμι, γιατί ήρθαν οι Τούρκοι· έστω και ένας να χαθεί, εγώ θα κλαίω ώσπου ζω. Προσέξετε κι εγώ θα σας φροντίζω όσο μπορώ»
Οι Τούρκοι όμως δεν έμειναν αμέτοχοι. Τελικά στις 4 Σεπτεμβρίου έκαναν επίθεση στο σπίτι που κρύβονταν οι 12 στρατιώτες. Ένας από τους στρατιώτες κατάφερε να ξεφύγει και έφτασε με τα πόδια μέχρι τον Αστρομερίτη. Ένας άλλος που μπόρεσε να ξεφύγει τελικά συνελήφθη αργότερα από τους Τούρκους. Ο τρίτος στρατιώτης που κατάφερε να γλιτώσει τη σύλληψη έφτασε μέχρι τη Κερύνεια και παραδόθηκε στον Γλαύκο Κληρίδη που είχε συνάντηση με τον Ραούφ Ντενκτάς.
Οι υπόλοιποι στρατιώτες συνελήφθησαν από τους Τούρκους αλλά συνέλαβαν και τη κυρία Ευφροσύνη αφού πίστευαν πως αυτή τους κάλυψε και τους έδωσε καταφύγιο και φαγητό.
Τα βασανιστήρια που πέρασε αυτή η γυναίκα από τους Τούρκους ήτανε πάρα πολλά. Την ανέκριναν πολύ σκληρά στον αστυνομικό σταθμό του Αγίου Λουκά. Την ξυλοκόπησαν άγρια, όμως η κυρία Ευφροσύνη δεν είπε τίποτα. Κράτησε κρυφή οποιαδήποτε λεπτομέρεια αφορούσε τους 12 νέους. Ήταν έτοιμη να υποστεί και υπόμεινε σε φρικτά ψυχολογικά και σωματικά βασανιστήρια. Την έγδυσαν, την έδεσαν σε ένα στρατιωτικό τζιπ και την έσερναν μέσα στους δρόμους για να ομολογήσει την κρυψώνα τους. Η κυρά Φροσύνη όμως δεν λύγισε. Παρά τον διασυρμό, δεν της πήραν ούτε μία λέξη.
Σε μια στιγμή έφεραν μπροστά της τους στρατιώτες που βοηθούσε, βλέποντας την όψη της αυτοί, θεώρησαν πως είχε ομολογήσει. Ρώτησαν τον πρώτο: «τη γυναίκα αυτή την ξέρεις;». Ο στρατιώτης απάντησε «Ναι, μου έδωσε φαγητό». Τότε η κυρία Ευφροσύνη, για να τους γλυτώσει, γύρισε στον στρατιώτη και απάντησε: «Τι ώρα ήρτες γιε μου και τάισα σε; Πρωί ή βράδυ;». Ο Κυριάκος αντιλήφθηκε το λάθος του ότι δεν ομολόγησε και δεν είπε τίποτα στους Τούρκους η κυρία Ευφροσύνη. Απάντησε «βράδυ» και η γιαγιά Ευφροσύνη, εκμεταλλευόμενη τα τούρκικα που ήξερε στράφηκε στον ανακριτή και είπε: «Καλά γιε μου, αν έρκεσουν εσύ νύχτα εν θα σου εδίουν φαί; Που ξέρω εγώ ποιος εν τη νύχτα. Εγιώ δαμέσα εξεγέννησα τις μισές Τουρκάλλες. Μπορεί να τουν Τούρκος μπορεί να τουν Έλληνας. Που να ξέρω;».
Και τελικά οι Τούρκοι πίστεψαν πως δεν είχε καμία σχέση μαζί τους και πως δεν τους βοηθούσε.
Τα βασανιστήρια κι ο εξευτελισμός συνεχίστηκε μέχρι που την αναγνώρισε ένας Τουρκοκύπριος ανακριτής. Η κυρία Ευφροσύνη, μαία της περιοχής για σαράντα χρόνια, είχε ξεγεννήσει κι αυτόν και την άφησε να φύγει.
Η "κυρά της Λαπήθου", απεβίωσε στις 17 Απριλίου 1993 σε ηλικία 93 ετών. Οι δώδεκα στρατιώτες που γλύτωσαν την είχαν ως μητέρα τους.
Ο Δήμος Λαπήθου, το Σωματείο Η Λάπηθος και οι 12 στρατιώτες που σώθηκαν με τη φροντίδα της και τον πατριωτισμό της έστησαν την προτομή της Ευφροσύνης Προεστού στο οδόφραγμα του Λήδρα Πάλας.
Δείτε όλο το ντοκιμαντέρ και όλη την ιστορία για τη "Κυρά της Λαπήθου" του Γιάννη Νικολάου:
