Με μια έντονη και μακροσκελή επιστολή του ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Δημήτρης Χριστόφιας, θέλησε να υπενθυμίσει στους πολίτες την διαχρονική και αγαστή συνεργασία που είχε η Συρία με την Κυπριακή Δημοκρατία, τόσο επί Μακαρίου, όταν ο πατέρας Άσαντ έδωσε 100 χιλιάδες δολάρια για τον κυπριακό λαό, όσο και στο Κίνημα των Αδεσμεύτων.
Η επιστολή αυτή έδωσε το έναυσμα για το άρθρο αυτό, μέσα από το οποίο θα επιχειρήσουμε να δούμε πως αυτή η σχέση λειτούργησε την περίοδο διακυβέρνησης Χριστόφια στο νησί.
Πίσω στο 2009...
Όταν το 2009 το πλοίο m/v Monchegorsk υποχρεωνόταν να αγκυροβολήσει στην Κύπρο , ο Άσαντ φαινόταν πανίσχυρος. Τόσο πανίσχυρος που ενδεχομένως η σχέση και η δύναμη που είχε τότε να «εξανάγκασαν» κατά κάποιο τρόπο την τότε κυβέρνηση Δημήτρη Χριστόφια και τον τότε ΥΠΕΞ Μάρκο Κυπριανού να αποθηκεύσουν το φορτίο των εκρηκτικών που κατευθυνόταν από το λιμάνι Bandar Abass του Ιράν στη Λαττάκια της Συρίας.
Το φορτίο αποτελείτο από 98 εμπορευματοκιβώτια και 231 δέματα, περιλαμβανομένης μεγάλης ποσότητας φονικών εκρηκτικών υλών, που δύο χρόνια αργότερα θα γίνονταν η αιτία να χάσουν τη ζωή τους 13 ανθρώπους και θα έδιναν ουσιαστικά τη χαριστική βολή στην ήδη τραυματισμένη οικονομία της χώρας μας, με τις ζημιές στις υποδομές της παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος.
Τι είχε γίνει σύμφωνα με το πόρισμα
Στις 19 και 20/01/2009, πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ ανέκοψε το εν λόγω πλοίο στην Ερυθρά Θάλασσα και επισημάνθηκε ότι παραβίαζε τα Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών τα οποία επέβαλλαν κυρώσεις κατά του Ιράν.
Ο Πρέσβης των ΗΠΑ στην Κύπρο, ενημέρωσε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον κάλεσε να συμμορφωθεί με τις πρόνοιες των Ψηφισμάτων του ΣΑ.
Κατά την περίοδο 23/01/2009 και 28/01/2009, η κυβέρνηση Χριστόφια είχε διπλωματικές επαφές με τις Αρχές της Αιγύπτου, του Ιράν, της Συρίας, του Ισραήλ και των ΗΠΑ και αποφασίστηκε όπως ζητηθεί από τον καπετάνιο του πλοίου να καταπλεύσει σε Κυπριακό λιμάνι, για να ελεγχθεί το φορτίο του.
Από τη νηοψία προέκυψε ότι, το πλοίο μετέφερε στρατιωτικό υλικό, με το χαρακτηρισμό “Dangerous Goods (Επικίνδυνο Φορτίο)” και περιλαμβάνονταν είδη πυρίτιδας, κάλυκες για όπλα Καλάσνικοφ, στρογγυλές μπρούντζινες πλάκες, όπως επίσης και δέσμες από μεταλλικές σωλήνες, μεταλλικούς άξονες και εξαρτήματα.
Παραδοχή ότι δεν υπήρχε δυνατότητα αποθήκευσης
Στις 03/02/2009, ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκος Κυπριανού απέστειλε στην Αρμόδια Επιτροπή Κυρώσεων του ΣΑ, Έκθεση και Πίνακες με τα αποτελέσματα της δεύτερης νηοψίας.
Στην επιστολή αναφερόταν, μεταξύ άλλων, ότι, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είχε την ικανότητα ή τις εγκαταστάσεις για αποθήκευση, ασφαλή φύλαξη ή διάθεση τέτοιου υλικού σε τέτοιες ποσότητες και ζητούνταν η καθοδήγηση της Επιτροπής.
“Λίγο επικίνδυνα”
Ο ΠτΔ ενημέρωσε τα Μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου πως υπήρχαν ένα- δύο κιβώτια, τα οποία ήταν «λίγο επικίνδυνα» ωστόσο δεν υπήρχε ιδιαίτερος λόγος ανησυχίας, όπως υποστήριξαν τότε. Αποτέλεσμα ήταν να αποφασιστεί η φύλαξη των κιβωτίων. Για το λόγο αυτό διαβιβάστηκε στην αρμόδια Επιτροπή Κυρώσεων του ΣΑ, η τελική απόφαση των τότε κυβερνώντων και τονιζόταν ότι η Κυπριακή Δημοκρατία κατάφερε να υπερπηδήσει τις αρχικές αναμενόμενες δυσκολίες και είχε διασφαλίσει επαρκείς και κατάλληλες εγκαταστάσεις για ασφαλή φύλαξη του φορτίου.
Τι φάνηκε από τις διπλωματικές επαφές
Η σχέση Άσαντ-Χριστόφια φαίνεται να διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις αποφάσεις της τότε Κυβέρνησης και αυτό φάνηκε στις 31/08/2009, όταν ο Δημήτρης Χριστόφιας σε συνάντηση του στη Δαμασκό με τον Πρόεδρο της Συρίας, τον διαβεβαίωσε, σε τρεις περιπτώσεις, ότι, το φορτίο δεν θα δοθεί σε οποιονδήποτε τρίτο και ότι, θα παραμείνει φυλαγμένο στην Κύπρο, μέχρις ότου καταστεί δυνατή η επιστροφή του στη Συρία ή στο Ιράν.
Ο Ιρανός Πρέσβης στην Κύπρο, τότε είχε δηλώσει ότι δεν θα υπήρχε καμιά ένσταση στο ενδεχόμενο καταστροφής του φορτίου, ενώ τόνισε ότι θα μπορούσαν να μιλήσουν και με τους Σύρους, για να μη δημιουργηθεί κάποιο ζήτημα ούτε από αυτούς.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα όσα αναφέρει το πόρισμα, η θέση του Ιρανού Πρέσβη ήταν ότι “θα ήταν προτιμότερο να λήξει η εκκρεμότητα, έστω και με καταστροφή των εκρηκτικών”.
Παράλληλα, παρά τις πιέσεις από αξιωματικό του ΥΠΑΜ προς τον τότε τον Υπουργό Άμυνας να υποβληθεί σχετική πρόταση προς το Υπουργικό Συμβούλιο, προκειμένου να ζητηθεί η συνδρομή Διεθνών Οργανισμών, π.χ του ΟΑΣΕ ή του ΟΗΕ, για την καταστροφή του φορτίου εντούτοις τίποτα δεν άλλαξε.
Οι πιέσεις που ασκούσε η Συρία
Εξ αρχής και μόλις το πλοίο αγκυροβόλησε στη Λεμεσό ο Abdul Fattah Amoura, Υφυπουργός Εξωτερικών της Συρίας, ζήτησε όπως η Κυπριακή Δημοκρατία να μην προβεί σε καμιά ενέργεια που θα εμπόδιζε το πλοίο να φτάσει στη Συρία αφού αυτό θα έπληττε τις σχέσεις των δύο χωρών.
Παράλληλα, ο Amoura ανέφερε ότι, τυχόν αρνητική εξέλιξη του συμβάντος θα επηρέαζε αρνητικά τις σχέσεις της Κύπρου με όλο τον Αραβικό και Ισλαμικό κόσμο.
Στις 30/01/2009, ο Δημήτρης Χριστόφιας συναντήθηκε με τον Abdul Amoura.
Στη συνάντηση παρευρίσκονταν επίσης, από Κυπριακής πλευράς ο κ. Μάρκος Κυπριανού, Υπουργός Εξωτερικών, ο κ. Γιώργος Ιακώβου, Επίτροπος Προεδρίας, ο κ. Λεωνίδας Παντελίδης, Διευθυντής του ΔΓ ΠτΔ και ο κ. Ιάκωβος Γεωργίου, Λειτουργός του ΔΓ ΠτΔ. Από Συριακής πλευράς παρακάθισαν επίσης ο κ. Nader Nader, Επιτετραμμένος της Πρεσβείας της Συρίας και ο κ. Emad Orfaly, Λειτουργός της Πρεσβείας της Συρίας.
Στη συνάντηση αυτή και σύμφωνα με τα πρακτικά που αναφέρονται στο πόρισμα, ο ΠτΔ τόνισε τη θέληση του να δώσει τα εκρηκτικά στη Συρία, κάτι που δεν επιθμούσαν τα Η.Ε. και η Ε.Ε. :
“… προσπαθήσαμε να καθυστερήσουμε όσο μπορούσαμε τις όποιες ενέργειες μας, με την ελπίδα ότι το πλοίο θα έφθανε σε Συριακό λιμάνι. Το γεγονός είναι ότι δεν απαιτήσαμε από την πλοιοκτήτρια εταιρεία να ζητήσει όπως το πλοίο να καταπλεύσει σε Κυπριακό λιμάνι για έλεγχο. Απλά ζητήσαμε (“we requested”) όπως το πράξει…
…Όμως η Κυβέρνηση των ΗΠΑ προσέγγισε την Ρωσική Κυβέρνηση για το θέμα, μιας και το πλοίο είναι τελικά ρωσικών συμφερόντων, και τελικά ο καπετάνιος άλλαξε πορεία και κατέπλευσε στο λιμάνι της Λεμεσού …
…Η επιθυμία μας θα ήταν να εξεύρουμε μια αφορμή για να στείλουμε το πλοίο στη Συρία.
…Τέλος ο ΠτΔ, υπογράμμισε πως στόχος του είναι να μην διασαλευτούν οι σχέσεις μεταξύ Κύπρου και Συρίας. Ελπίδα του ως εκ τούτου είναι, όπως βρεθεί τρόπος επίλυσης του προβλήματος. …”
Η στάση του Υπ. Εξωτερικών
Στο πόρισμα αναφέρεται ότι “Η ανάγκη να μην διασαλευτούν οι σχέσεις με τη Συρία και το Ιράν αλλά και άλλες ισλαμικές χώρες” ενδεχομένως να είναι αυτές που οδήγησαν τον τότε ΥΠΕΞ Μάρκο Κυπριανού και στις δικές του ενέργειες την περίοδο Ιανουαρίου 2011 μέχρι και τον Ιούλιο του 2011, δηλαδή στο να μην κάνει αποδεκτή την παράκληση της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής Κυρώσεων να επισκεφθεί την Κύπρο και να συλλέξει πληροφορίες για το φορτίο.
Η Κύπρος – όπως τονίζεται στο πόρισμα- ήταν η μόνη χώρα που δεν ανταποκρίθηκε θετικά στην παράκληση της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων.
Οι διαβεβαιώσεις και η έκρηξη στο Μαρί
Οι πιέσεις Άσαντ την περίοδο αυτή, αλλά και η σχέση που είχε με την κυβέρνηση Χριστόφια, οδήγησαν όπως προκύπτει από το πόρισμα, στο να ληφθεί η απόφαση για να παραμείνει το φορτίο στην Κύπρο μέχρις ότου καταστεί εφικτή η επιστροφή του στη Συρία ή το Ιράν. Γεγονός που μετέπειτα, μέσα από πράξεις και παραλήψεις πολλών αρμοδίων της Κυπριακής Δημοκρατίας, οδήγησε στην έκρηξη του φορτίου στο Μαρί, με τα γνωστά τραγικά αποτελέσματα.
