14 χρόνια κλείνουν σήμερα από την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν το οποίο αποτέλεσε, ίσως, τη μοναδική στιγμή που κλήθηκαν τόσο οι Ε/κ όσο και οι Τ/κ να αποφασίσουν οι ίδιοι για το μέλλον της Κύπρου.
Το σχέδιο ετοιμάστηκε και προτάθηκε από τον τότε γενικό γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Κόφι Ανάν και έμελλε να διχάσει την κυπριακή κοινωνία και να δημιουργήσει δύο πολιτικά στρατόπεδα: Τους υπέρμαχους του ΟΧΙ και τους Υπέρμαχους του ΝΑΙ…
Σημεία αυτής της διχόνοιας μπορεί κάποιος πολύ εύκολα να βρει και σήμερα αφού η στάση των πολιτικών κομμάτων και των δύο πλευρών επηρέασε και επηρεάζει εκλογικά αποτελέσματα…
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή
Από το Δεκέμβριο του 1999, ξεκίνησαν οι διεργασίες για επίλυση του κυπριακού μέσα από τις εκ του σύνεγγυς συνομιλίες ανάμεσα στον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Γλαύκο Κληρίδη και τον κατοχικό ηγέτη, Ραούφ Ντενκτας.
Τις συνομιλίες συντόνιζε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Κόφι Αναν, με τον ειδικό Σύμβουλο για το Κυπριακό, Άλβαρο ντε Σότο. Το καλούμενο ως Σχέδιο Αναν έλαβε αρκετές μορφές πριν φτάσει για ψήφιση.
Η αρχική του μορφή παρουσιάστηκε το 2002 ενώ το δεύτερο και αναθεωρημένο σχέδιο και πάλι την ίδια χρονιά. Στις 26 Φεβρουαρίου 2003 υποβλήθηκε το Αναν ΙΙΙ.
Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας ανάλαβε την ίδια χρονιά ο εκλελεγμένος από την πρώτη Κυριακή Τάσσος Παπαδόπουλος, ο οποίος επικράτησε έυκολα του ανθυποψήφιου του Γλαύκου Κληρίδη στις εκλογές του 2003.
Ένα χρόνο μετά, ο Πρόεδρος της Κύπρου κλήθηκε να εγκρίνει ή όχι την πέμπτη και τελική μορφή του σχεδίου.
ΣΗΜΕΙΑ του Σχεδίου Ανάν που προκάλεσαν διχογνωμίες
Με το Σχέδιο αυτό θα δημιουργείτο μια Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία, με στοιχεία που μερίδα των Ελληνοκυπρίων θεώρησε ότι παραπέμπουν σε Συνομοσπονδία και τα οποία ουδέποτε αποδέχτηκαν.
Το βασικό σημείο του Σχεδίου Ανάν ήταν η δημιουργία μιας "αδύναμης", όπως ερμηνεύτηκε, κεντρικής κυβέρνησης, με μια κυριαρχία και με ξεκάθαρη απαγόρευση είτε της Ένωσις με άλλη χώρα είτε της διχοτόμησης.
Στο εν λόγω σχέδιο ο ΟΗΕ προσπάθησε ουσιαστικά να κρατήσει ίσες αποστάσεις και από τις δυο κοινότητες, αφού τα πάντα χωρίστηκαν στα δύο: Εναλλαγή προέδρων ελληνοκύπριων/τουρκοκύπριων ανα θητεία, δημιουργία Άνω Βουλής με 50%-50% αντιπροσώπευση, ενώ θα υπήρχε και η Κάτω βουλή, με αναλογια πληθυσμού (όπως και στο υπουργικό συμβούλιο και στα ινστιτούτα του κράτους).
Παράλληλα, το σχέδιο προέβλεπε την Ελευθερία διακίνησης, την ελευθερία εγκατάστασης με τεράστιους περιορισμούς για τους πρόσφυγες τους οποίους χώριζε με δύο μέτρα και δύο σταθμά όπως και μια αδύναμη και προβληματική ελευθερία της ιδιοκτησίας αφού το σχέδιο προνοούσε ότι ορισμένοι εκτοπισμένοι θα επαναγκατάσταθουν στις οικίες τους, ενώ άλλοι είτε θα τους αποδοθεί η περιουσία τους, είτε θα είχαν οικονομική αποκατάσταση.
Η εδαφική αναλογία ήταν αρκετά ψηλή για την Ε/κ πλευρά η οποία θα καταλάμβανε το 72% του εδάφους.
Την ίδια στιγμή επέτρεπε την παραμονή 650 Τούρκων και 950 Ελλήνων στρατιωτών, ενώ θα παρέμεναν 45 χιλιάδες Τούρκοι έποικοι.
Τα πρώτα προβλήματα
Τα πρώτα προβλήματα διαφάνηκαν όταν εμφανίστηκε το πρόβλημα του αν θα υπάρχει η Κυπριακή Δημοκρατία της Κύπρου ως κρατική οντότητα ή αν θα δημιουργείτο ένα νέο κράτος για το οποίο δεν θα υπήρχαν εγγυήσεις από κανέναν. Η ελληνοκυπριακή πλευρά ζητούσε την συνέχιση της Κ.Δ. ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά επιδίωκε τη διάλυση της και τη δημιουργία ενός νέου status quo χωρίς επιστροφή στην ασφάλεια για τους Ε/κ οι οποίοι θα παρέδιδαν κράτος χωρίς καμία εξασφάλιση.
Οι Ελληνοκύπριοι φοβούνταν τον Τ/κ αλυτρωτισμό που ίσως τους ωθούσε σε νέα σχέδια απόσχισης αφού επιδίωκαν και επιδιώκουν να διατηρηθεί το δικαίωμα της Τουρκίας να τους προστατεύει επεμβαίνοντας στην Κύπρο.
Ξεκάθαρος ήταν επ’ αυτού ο λόγος του Τάσσου Παπαδόπουλου ο οποίος έθεσε εξ’ αρχής το πρόβλημα : «Παρέλαβα κράτος διεθνώς αναγνωρισμένο. Δεν θα παραδώσω κοινότητα χωρίς δικαίωμα λόγου διεθνώς και σε αναζήτηση κηδεμόνα».
Τάσσος- ΔΗΚΟ- ΕΔΕΚ- Οικολόγοι και ΑΚΕΛ έστησαν φράγμα
Το σχέδιο απορρίφθηκε εξ αρχής από τον τότε πρόεδρο Τάσσο Παπαδόπουλο, το ΑΚΕΛ, την ΕΔΕΚ, το ΔΗΚΟ και τους Οικολόγους.
Ο ΔΗΣΥ, με ηγέτη τον Νίκο Αναστασιάδη, υποστήριξε το σχέδιο με μόνο σύμμαχο το κόμμα των Ενωμένων Δημοκρατών.
Την ίδια στιγμή, οι Τ/κ έβλεπαν το σχέδιο Ανάν ως τη μόνη λύση για να τερματιστεί ο διεθνής αποκλεισμός τους.
Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή κράτησε ουδέτερη θέση, ωστόσο ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Γιώργος Παπανδρέου υποστήριξε το σχέδιο.
Το μεγάλο ΟΧΙ
Το σχέδιο τέθηκε σε δημοψήφισμα το Μάρτιο του 2004 και απορρίφθηκε από την Ε/κ πλευρά ενώ εγκρίθηκε από την τουρκοκυπριακή κοινότητα σε ποσοστό 62%.
