Μια ζωή γεμάτη κόπο και ιδρώτα, μια ζωή μέσα στο μεροκάματο, σε συνθήκες μάλιστα άκρως επικίνδυνες για τις δεκαετίες στις οποίες αναφερόμαστε. Ρίσκαραν τη ζωή τους για ένα πιάτο φαγητό. Άλλαξαν τα εργασιακά στεγανά και πλαίσια στην Κύπρο.
Αυτή ήταν η καθημερινότητα και ο "καμβάς" της ζωής χιλιάδων Κύπριων, για 100 περίπου χρόνια στο μεταλλείο Αμιάντου.
Από τα πρώτα κιόλας χρόνια λειτουργίας του, οι εργαζόμενοι σχημάτισαν μια μικρή δική τους κοινωνία, γύρω από το μεταλλείο του Αμιάντου, μιας και οι ώρες αλλά και οι συνθήκες εργασίας δεν επέτρεπαν και ιδιαίτερες ανέσεις και μετακινήσεις.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή:
Ο αμίαντος ως πόλος έλξης
Λόγω του πλούσιου εδάφους αλλά και της ζήτησης σε αμίαντο στα παλιά χρόνια, το μεταλλείο γνώρισε μια απίστευτη άνθηση και αποτέλεσε πόλο έλξης για όσους έψαχναν για δουλειά.
Γύρω από το μεταλλείο δημιουργήθηκε μια κοινότητα λόγω του ότι όσοι δούλευαν εκεί έμεναν κοντά. Ένα νέο χωριό άρχισε να ανθίζει λόγω του μεταλλείου. Γενιές μεταλλωρύχων δούλευαν και ζούσαν γύρω από αυτό.
Οι άνθρωποι αυτοί μακροχρόνια αντιμετώπισαν πολύ σοβαρά προβλήματα υγείας.
Ιστορία:
Κατά την Κλασσική και Ρωμαϊκή περίοδο, ο αμίαντος χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή σεντονιών αποτέφρωσης των νεκρών, υποδημάτων και θρυαλλίδων για τις λυχνίες.
Μεταλλείο:
Το μεταλλείο του Αμιάντου, συγκαταλέγεται μέσα στα μεγαλύτερα της Ευρώπης, με έκταση γύρω στα 13km2, ενώ βρίσκεται κοντά στο χωριό Αμίαντος.
Η νεότερη ιστορία εκμετάλλευσης του αμιάντου αρχίζει στις αρχές του 20ου αιώνα. Χρησιμοποιείται ευρέως στη βιομηχανία. Το ενδιαφέρον για εκμετάλλευση του αμιάντου μετατοπίσθηκε στην περιοχή του ανατολικού Τροόδους, όπου εντοπίσθηκαν πλούσιες φλέβες χρυσοτιλικού αμιάντου κατάλληλου για οικονομική εκμετάλλευση.
Το 1904 δόθηκε σε ορισμένα χωριά το προνόμιο εκμετάλλευσης αμιάντου του τύπου αυτού στις πλαγιές του Τροόδους.
Ακολούθησε σειρά μεταβιβάσεων του δικαιώματος εκμετάλλευσης σε διάφορες ξένες εταιρείες και τελικά περιήλθε στην κυριότητα της εταιρείας "Κυπριακά Aμιαντωρυχεία Λτδ", στην οποία παραχωρήθηκε το 1934 μεταλλευτική μίσθωση διάρκειας 99 χρόνων.
Σε οργανωμένη κλίμακα η εκμετάλλευση του αμιάντου άρχισε το 1904 στο σημερινό χώρο του μεταλλείου. Από τότε μέχρι το κλείσιμο του μεταλλείου το 1988 υπολογίζεται ότι παρήχθησαν ένα εκατομμύριο τόνοι ινών αμιάντου και εξορύχτηκαν 130 εκατομμύρια τόννοι πετρώματος.
Το ανθρώπινο δυναμικό:
Η εξόρυξη του μεταλλεύματος γινόταν χειρωνακτικά μέχρι το 1950 και συνεπώς είχε σχεδόν απόλυτη εξάρτηση από την απασχόληση μεγάλου αριθμού εργατών που άγγιζαν μερικές χιλιάδες. Η επεξεργασία (διαχωρισμός των ινών αμιάντου από το πέτρωμα) γινόταν σε μια σειρά από μύλους, χωρίς τη λήψη αυστηρών μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος.
Τα καταλύματα των περισσότερων εργαζομένων ήτανε πρόχειρα ή προσωρινά γύρω από το χώρο του μεταλλείου. Σταδιακά μετεξελίχθηκαν σε μόνιμες κατοικίες αναπτύσσοντας έτσι μια κοινότητα με σχολεία, νοσοκομείο και καταστήματα.
Το επεξεργασμένο μετάλλευμα τα πρώτα χρόνια μεταφερόταν στη Λεμεσό με εναέρια γραμμή μήκους 30 χιλιομέτρων. Στη συνέχεια όμως με τις καλύτερες συνθήκες των δρόμων η μεταφορά γινόταν με φορτηγά.
Η εξόρυξη με μεγάλα μηχανήματα άρχισε μετά το 1950 και από το 1963 λειτουργούσε το εννιαόροφο εργοστάσιο εμπλουτισμού. Η λειτουργία του εργοστασίου είχε αρνητικά αποτελέσματα για τους εργαζομένους αφού σταδιακά άρχισε η εγκατάλειψη και ερήμωση της κοινότητας, που είχε αναπτυχθεί στον ευρύτερο χώρο του μεταλλείου.
Η μεγάλες απεργίες των μεταλλορύχων:
Οι σκληρές συνθήκες και οι εκμετάλλευση των εργαζομένων ήταν το φιτίλι για να ανάψουν οι απεργίες.
Στον Αμίαντο το 1927 οι εργάτες αξίωσαν και πέτυχαν τη μείωση των ωρών εργασίας τους από 10 σε 9 τη μέρα.
Η μεγαλύτερη απεργία έγινε στον Αμίαντο το 1929, με τη συμμετοχή 5000 - 6000 εργατών, που πραγματοποίησαν διαδήλωση στα γραφεία της εταιρείας με αίτημα την αύξηση των αμοιβών και την ελευθερία τους να αγοράζουν το ψωμί τους από όπου ήθελαν και όχι από τους φούρνους της εταιρείας, που το πουλούσαν πολύ ακριβά. Η απεργία αυτή εξελίχθηκε σε εξέγερση και κατεστάλη από την βρετανική αστυνομία.
Ιδιαίτερα μαζική ήταν και η απεργία που πραγματοποιήθηκε σχεδόν 20 χρόνια μετά, το 1948. Η απεργία των αμιαντωρύχων διήρκησε 29 ημέρες και σε αυτήν φυλακίστηκαν πάνω από 60 εργάτες. Αιτήματα ήταν η αύξηση των μισθών, η πληρωμή των υπερωριών τις Κυριακές, η αναγνώριση της επιτροπής εργατικών διαφορών, η επιδιόρθωση εργατικών κατοικιών και η επαναπρόσληψη των απολυμένων.
Ρύπανση:
Το φυσικό περιβάλλον γύρω από το μεταλλείο είχε άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις λόγω της εξόρυξης.
Τα κύρια περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν είναι ο τεράστιος κρατήρας εξόρυξης ο οποίος βρίσκεται εκεί μέχρι και σήμερα αλλά και οι εκτεταμένοι σωροί στείρων (μπάζων) που καταλαμβάνουν τη γύρω κοιλάδα. Ακολούθησε η ολοκληρωτική καταστροφή του φυσικού πευκοδάσους της περιοχής, όπως και η ρύπανση από τη παρουσία ινών αμιάντου στην ατμόσφαιρα (αέρα), στα επιφανειακά νερά, στους υδατοφράκτες κατάντη του ποταμού «Λούματα τους Αετούς», με πιθανές συνέπειες στην ασφάλεια και στην υγεία των ανθρώπων που κατοικούν στα γύρω χωριά.
Τα Κυπριακά Αμιαντωρυχεία λειτούργησαν κερδοφόρα μέχρι το 1982. Από εκεί και έπειτα η διεθνής εκστρατεία εναντίον της χρήσης του αμιάντου προκάλεσε την κατακόρυφη μείωση στη ζήτηση και τις τιμές του αμιάντου και η εταιρεία άρχισε να αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα.
Αποκατάσταση:
Με το τέλος των μεταλλευτικών εργασιών και της μεταλλευτικής μίσθωσης το 1992, το κράτος ανέλαβε το έργο της αποκατάστασης.
Οι εργασίες για αποκατάσταση άρχισαν το φθινόπωρο του 1995 υπό την καθοδήγηση μιας πολυκλαδικής ομάδας. Η ομάδα αυτή απαρτίζεται από γεωλόγο, γεωτεχνικό μηχανικό, δασολόγο, μεταλλειολόγο μηχανικό, πολεοδόμο, υγιεινολόγο και περιβαλλοντολόγο.
Οι εργασίες, με κύριους στόχους τη σταθεροποίηση των σωρών των στείρων και την αναδάσωση και αναχλόαση των διαμορφωμένων περιοχών, εκτελούνται με βάση το Σχέδιο Αποκατάστασης που ετοιμάστηκε.
*Στις 10 Αυγούστου 2018 στις 20:00 θα πραγματοποιηθεί Συναυλία στο Πολυδύναμο Κέντρο Αμιάντου αφιερωμένη στα 70 χρόνια από τις απεργίες των Αμιαντορύχων του Μεταλλείου Αμιάντου. Τραγουδούν οι Λάκης Χαλκιάς, Γεράσιμος Ανδρεάτος, Σοφία Παπάζογλου.
