Η Ισλανδία είναι μία μικρή, νησιώτικη χώρα της Βόρειας Ευρώπης, που βρίσκεται στον βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό, ανάμεσα στη Γροιλανδία, τη Σκωτία, τις Νήσους Φερόε και τη Νορβηγία. Ο πληθυσμός της ανέρχεται στους 383 χιλιάδες κατοίκους, που με απλά μαθηματικά σημαίνει πως είναι λιγότεροι από τους μισούς κατοίκους της Κύπρου.
Στις 27 Ιουνίου 2016, η Ισλανδία επικράτησε 2-1 της Αγγλίας στη φάση των «16» του Euro και προκρίθηκε στη θέση των τριών λιονταριών στα προημιτελικά, στην πρώτη συμμετοχή της ιστορίας της σε τελική φάση πανευρωπαϊκού πρωταθλήματος. Η πρόκριση έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης, όχι μόνο για το ποδόσφαιρο, αλλά γενικά για τον αθλητισμό μιας χώρας που χαρακτηρίζεται ως μία σύγχρονη… σταχτοπούτα.
Σε αυτήν τη μικρή χώρα, κάτι άλλαξε μετά το 2008, αφού μέχρι τότε, διακρίσεις είχε μόνο στο άθλημα του χάντμπολ, μετρώντας συνολικά 26 προκρίσεις σε Παγκόσμια Κύπελλα, Ολυμπιακούς Αγώνες και Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα (από το 1958 μέχρι το 2008). Ξαφνικά, η Ισλανδία άρχισε να διακρίνεται και σε άλλα αθλήματα, αφού το 2009 η Εθνική Ποδοσφαίρου Γυναικών προκρίθηκε στους τελικούς του Ευρωπαϊκού πρωταθλήματος, κάτι που επανέλαβε το 2013 όταν και έφτασε μέχρι τα προημιτελικά του θεσμού. Το 2015 και το 2017, η ομάδα μπάσκετ πέρασε στην τελική φάση του Ευρωμπάσκετ. Και φυσικά η μεγάλη επιτυχία της Εθνικής Ανδρών στο ποδόσφαιρο που προαναφέραμε (2016).
Αποκορύφωμα όλων αυτών, ήταν η διετία 2014-15 όταν η Ισλανδία πανηγύρισε ταυτόχρονη πρόκριση όχι μίας, ούτε δύο, αλλά τριών εθνικών ομάδων σε τελική φάση Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος (σε ποδόσφαιρο, μπάσκετ και χάντμπολ). Και ενώ θεωρείται ότι τα μικρά έθνη είναι δύσκολο να δημιουργήσουν μια εθνική ομάδα υψηλού επιπέδου, οι Ισλανδοί το έκαναν σε τρία μεγάλα ομαδικά αθλήματα… ταυτόχρονα. Τι συνέβη; Πώς τα κατάφεραν;
Η Ισλανδία κάνει εδώ και χρόνια βήματα για το καλό του αθλητισμού. Ένα από αυτά ήταν η συγχώνευση της Ισλανδικής Ομοσπονδίας Αθλητισμού με την Ολυμπιακή Επιτροπή το 1997. Αυτό, σύμφωνα με τους αθλητικογράφους της χώρας, έκανε τον αθλητισμό πιο επαγγελματικό. Οι διοικήσεις των Ομοσπονδιών έθεσαν μακροπρόθεσμα πλάνα για την ανάπτυξη των αθλημάτων τους. Η γενική στρατηγική της Ολυμπιακής Επιτροπής, ήταν να στείλει όσους περισσότερους αθλητές μπορούσε στους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Από την πλευρά της η Ομοσπονδία του ποδοσφαίρου έκανε ενέργειες για να εμπλουτίσει τις γνώσεις των προπονητών που υπάρχουν στο δυναμικό της. Στις ημέρες μας, η Ισλανδία διαθέτει (αναλογικά) τους περισσότερους προπονητές με δίπλωμα UEFA Pro από οποιαδήποτε χώρα που γειτονεύει με αυτήν. «Αριθμοί που δεν βλέπεις σε άλλες χώρες» όπως λέει ο Sigurður Ragnar Eyjólfsson, Ισλανδός προπονητής που οδήγησε την Εθνική Γυναικών στην τελική φάση του Euro το 2009 και 2013.
Ένα από τα σημαντικά στοιχεία που οδήγησαν στην ανάπτυξη του αθλητισμού στη χώρα, ήταν η δημιουργία αθλητικών εγκαταστάσεων. Ο βαρύς χειμώνας στη χώρα ήταν ανασταλτικός παράγοντας για να απασχολούνται τα παιδιά με το ποδόσφαιρο, όμως στις αρχές του 2000 δημιουργήθηκαν κλειστά γήπεδα ποδοσφαίρου και οι Ισλανδοί μπορούσαν να απολαμβάνουν το άθλημα ολόχρονα. Ο Alfred Finnbogason που φόρεσε στην καριέρα του τη φανέλα του Ολυμπιακού Πειραιώς, δήλωσε: «Εκτιμώ ότι η γενιά μου είναι η πρώτη που αποκόμισε τα οφέλη των κλειστών αιθουσών ποδοσφαίρου. Θυμάμαι την ημέρα που άνοιξε το Egilshöllin στο Grafarvogur, όπου ζούσα. Ήμουν 10 ή 11 ετών τότε και το να μπορώ να προπονούμαι εκεί ήταν μια τεράστια αλλαγή».
Μεγάλο ρόλο στις διακρίσεις των Ισλανδών έπαιξε η παρουσία ξένων προπονητών που μετέφεραν γνώσεις και φρέσκιες ιδέες στον αθλητισμό της χώρας. Για παράδειγμα ο έμπειρος Σουηδός προπονητής ποδοσφαίρου, Lars Lagerbäck, που είχε περάσει από Εθνική Σουηδίας και Νιγηρίας, ήταν αυτός που οδήγησε την ομάδα για μία πενταετία (2011-16) μέχρι και τα προημιτελικά του Euro 2016. Αργότερα έγινε Τεχνικός Σύμβουλος στην Εθνική (2020-21). Η τεχνογνωσία που μεταφέρθηκε από αυτούς τους προπονητές στους κατοίκους της χώρας, ήταν καθοριστικής σημασίας.
Τέλος, ο Vidar Halldorsson στη μελέτη του «Αθλητισμός στην Ισλανδία, Πώς Μικρά Έθνη Πετυχαίνουν Διεθνής Επιτυχίες» υποστήριξε πως το φαινόμενο, πέρα από αθλητικό, είναι και πολιτισμικό / κοινωνιολογικό. Ο Ισλανδός επίκουρος καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας αναφέρει πως η κουλτούρα των συμπατριωτών του είναι τέτοια ώστε να υποστηρίζει η μία εθνική την άλλη σε κάθε άθλημα. Παρακολουθώντας ένα άλλο άθλημα, οι αθλητές έπαιρναν ιδέες για να βελτιώσουν το δικό τους, κάτι που αποκάλυψε και ο Finnbogason. «Μου έκανε εντύπωση… Αφού αυτοί το κάνουν αυτό, γιατί να μην μπορώ κι εγώ; Αν δουλέψω λίγο και βελτιώσω την τεχνική μου, να κάνω το κάτι παραπάνω και θα μπορούσα να βρεθώ στην ίδια θέση» δήλωσε ο πρώην ποδοσφαιριστής του Ολυμπιακού Πειραιώς.
Στην Ισλανδία, το ενδιαφέρον του κόσμου δεν πέφτει αποκλειστικά σε κάποιο άθλημα. Σίγουρα το ποδόσφαιρο έχει τον πρώτο λόγο, αλλά όταν πρόκειται για τις εθνικές ομάδες, οι Ισλανδοί τείνουν να παρακολουθούν και να υποστηρίζουν τους εκπροσώπους τους, σε οποιοδήποτε άθλημα όταν παίζουν σε μεγάλα τουρνουά, ακόμη και αν δεν παρακολουθούν το άθλημα ή δεν γνωρίζουν τους κανόνες του παιχνιδιού, όπως δήλωσε η Ισλανδή ποδοσφαιρίστρια Viðarsdóttir:
«Είναι πολύ εύκολο να προκαλέσεις το ενδιαφέρον του κόσμου. Πάρτε για παράδειγμα την ανδρική ομάδα μπάσκετ. Δεν παρακολουθώ ποτέ μπάσκετ και δεν γνωρίζω καν τους κανόνες. Αλλά είδα όλους τους αγώνες της Εθνικής. Γιατί; Επειδή ήταν ενδιαφέρον. Είμαι Ισλανδή και ενδιαφέρομαι για τον αθλητισμό».
Βλέπουμε λοιπόν πως η Ισλανδία έκανε μία αναπροσαρμογή των αθλητικών φορέων της χώρας, επένδυσε στις εγκαταστάσεις και την εκπαίδευση των προπονητών, δημιούργησε μία αθλητική κουλτούρα στο νησί και καταφέρνει αυτά που καταφέρνει τα τελευταία χρόνια. Συμπερασματικά, δεν κρύβεται κάποιο μεγάλο μυστικό πίσω από τις επιτυχίες της χώρας, αλλά κάποια απλά πράγματα που ακολουθούνται πιστά και μεθοδολογικά…
Αντώνης Κατσαρός
