Για εγκλήματα πολέμου, μεταξύ των οποίων δολοφονίες και βασανιστήρια αμάχων, κατά τη διάρκεια κοινών επιχειρήσεων στο Μάλι, κατηγορούνται οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας και οι Ρώσοι μισθοφόροι της Wagner, σύμφωνα με έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας.
Η οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατέγραψε τους θανάτους τουλάχιστον 34 αμάχων σε επτά διαφορετικές τοποθεσίες στις κεντρικές περιοχές Σεγκού και Μόπτι και στη βόρεια περιοχή του Τιμπουκτού, από τον Ιούνιο του 2023 έως τον Δεκέμβριο του 2025.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, κανένας από τους ανθρώπους που σκοτώθηκαν δεν συμμετείχε άμεσα σε εχθροπραξίες τη στιγμή του θανάτου του.
Ορισμένοι άμαχοι πυροβολήθηκαν σκόπιμα, ενώ προσπαθούσαν να διαφύγουν ή αφού είχαν συλληφθεί. Άλλοι βρέθηκαν με κομμένο τον λαιμό, ενώ σε άλλες περιπτώσεις κάηκαν ζωντανοί ή οι σοροί τους πυρπολήθηκαν μετά τον θάνατό τους, αναφέρει η έκθεση.
Τα ευρήματα προστίθενται σε καταγγελίες χρόνων για παραβιάσεις από τις ένοπλες δυνάμεις του Μάλι και τους Ρώσους εταίρους τους, την ώρα που η κυβέρνηση στο Μπαμακό βασίζεται ολοένα και περισσότερο στη Μόσχα για στρατιωτική υποστήριξη απέναντι σε τζιχαντιστικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την περιοχή του Σαχέλ.
Από το 2021 η συνεργασία με τη Wagner
Οι στρατιωτικές αρχές του Μάλι, οι οποίες κατέλαβαν την εξουσία με πραξικοπήματα το 2020 και το 2021, στράφηκαν προς τη Ρωσία και από τα τέλη του 2021 άρχισαν να συνεργάζονται με προσωπικό της Wagner.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, περίπου 1.000 μαχητές της ρωσικής οργάνωσης είχαν αναπτυχθεί στο Μάλι, προτού η οργάνωση αντικατασταθεί τον Ιούνιο του 2025 από το Africa Corps, την οργάνωση μισθοφόρων που υπάγεται στο ρωσικό υπουργείο Άμυνας.
Άμαχοι σκοτώθηκαν σε κοινές περιπολίες
Μεταξύ των περιπτώσεων που κατέγραψε η Διεθνής Αμνηστία ήταν επιχείρηση της 12ης Φεβρουαρίου 2025 στο Τιν Αντάντα, έναν μικρό οικισμό στην περιοχή του Τιμπουκτού.
Τέσσερις άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια κοινής περιπολίας του στρατού του Μάλι και της Wagner, σύμφωνα με την έκθεση. Ένας επιζών που μίλησε στη Διεθνή Αμνηστία περιέγραψε πώς έχασε δύο γιους και έναν ξάδελφό του, αφού συνελήφθησαν και στη συνέχεια σκοτώθηκαν.
Η οργάνωση εκτιμά ότι οι περιπτώσεις αυτές εντάσσονται σε ένα ευρύτερο μοτίβο, σύμφωνα με το οποίο άμαχοι αντιμετωπίζονταν ως ύποπτοι συνεργασίας με ένοπλες οργανώσεις, χωρίς να υπάρχουν στοιχεία ότι συμμετείχαν σε μάχες. Η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων ανήκε σε νομαδικές και κτηνοτροφικές κοινότητες Φουλάνι, Αράβων και Τουαρέγκ.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, σύμφωνα με την Αμνηστία, άνθρωποι θεωρήθηκαν ύποπτοι για σχέσεις με ένοπλες οργανώσεις αποκλειστικά λόγω της εθνοτικής τους καταγωγής και επειδή ζούσαν σε περιοχές όπου δραστηριοποιούνταν αντάρτες.
Τουλάχιστον 23 νεκροί από επιθέσεις με drones
Η έκθεση καταγράφει επίσης δύο επιδρομές με drones του στρατού του Μάλι στην περιοχή του Τιμπουκτού, στις οποίες σκοτώθηκαν τουλάχιστον 23 άνθρωποι, ανάμεσά τους και πέντε παιδιά.
Η μία επίθεση έπληξε αγορά στο Ετζντέιρ τον Μάρτιο του 2025 και η δεύτερη μια οικογενειακή κατοικία στην Τανγκάτα τον Νοέμβριο του ίδιου έτους.
Η Διεθνής Αμνηστία αναφέρει ότι δεν εντόπισε στοιχεία που να αποδεικνύουν την παρουσία μελών ενόπλων οργανώσεων ή στρατιωτικών στόχων σε καμία από τις δύο τοποθεσίες.
«Εάν επιβεβαιωθούν, οι επιχειρήσεις αυτές θα συνιστούσαν άμεση επίθεση εναντίον αμάχων και μη στρατιωτικών στόχων και θα πρέπει να διερευνηθούν ως εγκλήματα πολέμου», προειδοποίησε ο Μαρσό Σιβιέντ, περιφερειακός διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας για τη Δυτική και Κεντρική Αφρική.
Μάρτυρες δήλωσαν στην οργάνωση ότι κατά την επίθεση στην αγορά του Ετζντέιρ σκοτώθηκαν 16 άμαχοι και τραυματίστηκαν επτά.
Ο στρατός του Μάλι ανακοίνωσε αργότερα ότι είχε επιτεθεί σε σημείο που χαρακτήρισε συγκέντρωση «τρομοκρατών» σε καταυλισμό διέλευσης βορειοδυτικά του Λερέ και ότι είχε σκοτώσει 11 μαχητές. Η ανάλυση της Διεθνούς Αμνηστίας κατέληξε ότι η τοποθεσία στην οποία αναφερόταν ο στρατός αντιστοιχούσε στην αγορά που επλήγη.
Καταγγελίες για βασανιστήρια σε στρατιωτικές βάσεις
Η Διεθνής Αμνηστία συγκέντρωσε επίσης μαρτυρίες 15 ανδρών, οι οποίοι περιέγραψαν ότι βασανίστηκαν ή υπέστησαν άλλου είδους κακομεταχείριση κατά τη διάρκεια κοινών περιπολιών του στρατού του Μάλι και της Wagner ή ενώ κρατούνταν στις στρατιωτικές βάσεις Λερέ και Ναμπάλα.
Μάρτυρες επιβεβαίωσαν περιστατικά βασανιστηρίων που αφορούσαν τουλάχιστον 30 ανθρώπους, ενώ πέντε κρατούμενοι φέρεται να έχασαν τη ζωή τους στις βάσεις λόγω βασανιστηρίων ή των κακών συνθηκών κράτησης.
Επιζώντες περιέγραψαν ότι τους κρεμούσαν από τα χέρια σε μεταλλικές μπάρες, τους υπέβαλλαν σε εικονικό πνιγμό, τους χτυπούσαν με σιδερένιες ράβδους και ξύλα και τους υπέβαλλαν σε ηλεκτροσόκ.
Η Αμνηστία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι προσωπικό της Wagner πραγματοποίησε τα περισσότερα από τα βασανιστήρια που περιγράφονται στις μαρτυρίες, συχνά παρουσία στρατιωτών του Μάλι, οι οποίοι φέρονται να λειτουργούσαν ως διερμηνείς, να παρακολουθούσαν τις κακοποιήσεις χωρίς να επεμβαίνουν ή να απειλούσαν οι ίδιοι τους κρατουμένους.
Σύμφωνα με την έκθεση, όσοι κρατήθηκαν στις στρατιωτικές βάσεις δεν οδηγήθηκαν ενώπιον δικαστηρίου και δεν είχαν πρόσβαση σε δικηγόρους ή συγγενείς κατά τη διάρκεια της κράτησής τους, η οποία διήρκεσε από μία ημέρα έως και τέσσερις μήνες.
Η Διεθνής Αμνηστία ζητά έρευνες και λογοδοσία
Η Διεθνής Αμνηστία κάλεσε τις αρχές του Μάλι να διερευνήσουν τις καταγγελίες και να διευκρινίσουν τη δομή διοίκησης υπό την οποία επιχειρεί το ξένο στρατιωτικό προσωπικό στη χώρα.
«Τα ευρήματά μας δείχνουν τη φρικτή πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι άμαχοι, οι οποίοι βρίσκονται παγιδευμένοι στη σύγκρουση, πληρώνοντας το βαρύτερο τίμημα, ενώ εξακολουθεί να επικρατεί ατιμωρησία», δήλωσε ο Σιβιέντ. «Οι αρχές του Μάλι δεν μπορούν να αγνοούν αυτές τις σοβαρές καταγγελίες ούτε να αποφεύγουν τη διεξαγωγή αποτελεσματικών και αμερόληπτων ερευνών για τα καταγγελλόμενα εγκλήματα», πρόσθεσε.
Η οργάνωση κάλεσε, επίσης, την κυβέρνηση στο Μπαμακό να δημοσιοποιήσει τη συμφωνία της με το Africa Corps και να δημιουργήσει έναν ανεξάρτητο μηχανισμό λογοδοσίας, ο οποίος θα μπορεί να παρακολουθεί πιθανές παραβιάσεις τόσο από τις δυνάμεις του Μάλι όσο και από τους ξένους εταίρους τους.
Η Διεθνής Αμνηστία ανέφερε ότι απέστειλε τα ευρήματά της στις αρχές του Μάλι στις 3 Αυγούστου, χωρίς να έχει λάβει απάντηση μέχρι τη δημοσίευση της έκθεσης.
Έφυγε η Wagner, παρέμεινε η ρωσική παρουσία
Παρότι η Wagner αποχώρησε επισήμως από το Μάλι τον Ιούνιο του 2025, η ρωσική στρατιωτική παρουσία στη χώρα συνεχίστηκε.
Το Africa Corps αντικατέστησε την οργάνωση και παραμένει ενεργό υπό τον έλεγχο του ρωσικού υπουργείου Άμυνας, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία.
Καταγγελίες για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταγραφεί και υπό τη νέα αυτή δομή.
