Η Ουάσινγκτον και το Ριάντ υπογράφουν συμφωνία 30 ετών για την ανάπτυξη πολιτικού πυρηνικού προγράμματος στη Σαουδική Αραβία. Τι προβλέπεται και γιατί προκαλεί αντιδράσεις.
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να ανακοινώσει επισήμως σήμερα (22/7) την υπογραφή μιας ιστορικής συμφωνίας πυρηνικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, η οποία ανοίγει τον δρόμο για την ανάπτυξη πολιτικού πυρηνικού προγράμματος στη χώρα και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ακόμη και για εμπλουτισμό ουρανίου στο σαουδαραβικό έδαφος.
Η συμφωνία, διάρκειας 30 ετών και αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές κινήσεις της δεύτερης θητείας Τραμπ στη Μέση Ανατολή, ενισχύοντας τη συνεργασία ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας σε μια περίοδο αυξημένης έντασης με το Ιράν.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Στο επίκεντρο της συμφωνίας βρίσκεται η ανάπτυξη του πρώτου μεγάλου πολιτικού πυρηνικού προγράμματος της Σαουδικής Αραβίας, με αμερικανικές εταιρείες να αναλαμβάνουν την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων και κρίσιμων υποδομών.
Μεγάλος κερδισμένος θεωρείται η Westinghouse Electric, της οποίας ο αντιδραστήρας AP1000 αναμένεται να αποτελέσει τη βασική τεχνολογία του προγράμματος. Κάθε αντιδραστήρας μπορεί να παράγει περίπου 1.100 MW ηλεκτρικής ενέργειας, ποσότητα ικανή να καλύψει τις ανάγκες μιας μεσαίας πόλης ή ενός μεγάλου κέντρου δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, όπως λέει η Wall Street Journal.
Παράλληλα, οι δύο χώρες θα πραγματοποιήσουν διετή κοινή μελέτη για να αξιολογήσουν κατά πόσο είναι οικονομικά βιώσιμο ο εμπλουτισμός ουρανίου να πραγματοποιείται εντός της Σαουδικής Αραβίας αντί να εισάγεται πυρηνικό καύσιμο από το εξωτερικό.
Εφόσον η μελέτη καταλήξει θετικά, οι εγκαταστάσεις εμπλουτισμού θα κατασκευαστούν από αμερικανικές εταιρείες μέσω ενός συστήματος «black box», ώστε η ευαίσθητη τεχνολογία να μην μεταφερθεί στις σαουδαραβικές αρχές.
Γιατί προκαλεί αντιδράσεις
Η συμφωνία θεωρείται ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη, καθώς για πρώτη φορά η Ουάσιγκτον αποδέχεται το ενδεχόμενο η Σαουδική Αραβία να αποκτήσει δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου, έστω υπό αμερικανική εποπτεία. Αρκετοί βουλευτές και γερουσιαστές, τόσο Δημοκρατικοί όσο και Ρεπουμπλικάνοι, εκφράζουν φόβους ότι μια τέτοια δυνατότητα θα μπορούσε μελλοντικά να αποτελέσει βάση για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.
Η ανησυχία εντείνεται από τις δηλώσεις του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο οποίος έχει δηλώσει ήδη από το 2018 ότι, εάν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικό όπλο, η Σαουδική Αραβία θα ακολουθήσει «χωρίς καμία αμφιβολία».
Σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε σημαντικές παραχωρήσεις προς το Ριάντ, αποδεχόμενος όρους που ενδέχεται να περιορίζουν την ελευθερία των διεθνών επιθεωρητών της IAEA να πραγματοποιούν ελέγχους σε εγκαταστάσεις όπου θα μπορούσε να αναπτυχθεί στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Επιπλέον, σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, η συμφωνία συνοδεύεται από δύο απόρρητες παράπλευρες επιστολές (side letters) που συμφωνήθηκαν μεταξύ Ουάσινγκτον και Ριάντ. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι τα έγγραφα περιέχουν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες και ζητήματα εθνικής ασφάλειας και, για τον λόγο αυτό, δεν πρόκειται να δοθούν στη δημοσιότητα. Ωστόσο, μέλη του Κογκρέσου έχουν ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι δύσκολα θα στηρίξουν τη συμφωνία χωρίς να ενημερωθούν για το περιεχόμενό τους.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι εάν, μετά τη διετή κοινή μελέτη ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας, η Ουάσινγκτον δεν εγκρίνει τη δημιουργία εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου, το Ριάντ δεν θα μπορεί να προχωρήσει μόνο του ή με τη βοήθεια άλλης χώρας για διάστημα δέκα ετών.
Οι διαφορές με τη συμφωνία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η νέα συμφωνία απέχει σημαντικά από το λεγόμενο «χρυσό πρότυπο» μη διάδοσης πυρηνικών όπλων που είχε εφαρμοστεί στη συμφωνία ΗΠΑ–Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων το 2009.
Τότε, το Άμπου Ντάμπι είχε δεσμευθεί ότι δεν θα εμπλούτιζε ποτέ ουράνιο ούτε θα επανεπεξεργαζόταν χρησιμοποιημένα πυρηνικά καύσιμα, ενώ είχε αποδεχθεί το πρόσθετο πρωτόκολλο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), που επιτρέπει ιδιαίτερα αυστηρούς ελέγχους.
Αντίθετα, η Σαουδική Αραβία έχει απορρίψει το συγκεκριμένο πρωτόκολλο. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι οι αμερικανικές εταιρείες θα διατηρούν τον έλεγχο των κρίσιμων εγκαταστάσεων, διασφαλίζοντας πως το πρόγραμμα θα παραμείνει αποκλειστικά ειρηνικό.
Ωστόσο, ειδικοί στην πυρηνική ασφάλεια εκτιμούν ότι οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί εποπτείας δεν επαρκούν για να αποκλειστεί ο κίνδυνος στρατιωτικής αξιοποίησης στο μέλλον.
Στρατηγικό μήνυμα προς Ιράν, Κίνα και Ρωσία
Η συμφωνία ενισχύει σημαντικά τους δεσμούς Ουάσινγκτον–Ριάντ σε μια περίοδο που οι σχέσεις των δύο χωρών είχαν δοκιμαστεί από τον πόλεμο με το Ιράν. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση επιδιώκει να αποτρέψει τη διείσδυση της Κίνας και της Ρωσίας στον σαουδαραβικό πυρηνικό τομέα, εξασφαλίζοντας ότι οι μεγαλύτερες επενδύσεις θα πραγματοποιηθούν από αμερικανικές εταιρείες.
Σύμφωνα με αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ, η συμφωνία αναμένεται να δημιουργήσει έργα αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων και να δώσει σημαντική ώθηση στην αμερικανική πυρηνική βιομηχανία.
Η συμφωνία έρχεται, επίσης, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ουάσινγκτον και Ριάντ είχαν δοκιμαστεί εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είχε αρνηθεί να επιτρέψει στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν τον σαουδαραβικό εναέριο χώρο για επιχειρήσεις στον Περσικό Κόλπο. Η νέα πυρηνική συμφωνία θεωρείται προσπάθεια επαναφοράς των διμερών σχέσεων σε πιο σταθερή βάση.
Χωρίς σύνδεση με την αναγνώριση του Ισραήλ
Σε αντίθεση με την κυβέρνηση Μπάιντεν, η οποία συνέδεε μια αντίστοιχη συμφωνία με την εξομάλυνση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ, ο Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε στη συμφωνία χωρίς να θέσει ως προϋπόθεση την ένταξη του Ριάντ στις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Η αλλαγή αυτή θεωρείται σημαντική παραχώρηση προς τη σαουδαραβική ηγεσία, καθώς οι συνομιλίες για αναγνώριση του Ισραήλ ουσιαστικά πάγωσαν μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Το επόμενο βήμα στο Κογκρέσο
Η συμφωνία θα αποσταλεί τις επόμενες ημέρες στο Κογκρέσο για εξέταση, όπως προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία περί ατομικής ενέργειας. Παρότι αναμένεται έντονη πολιτική αντιπαράθεση, θεωρείται δύσκολο να μπλοκαριστεί, καθώς απαιτείται κοινό ψήφισμα και ενδεχομένως πλειοψηφία δύο τρίτων για να ανατραπεί πιθανό προεδρικό βέτο.
Η συζήτηση αναμένεται να επικεντρωθεί κυρίως στις εγγυήσεις μη διάδοσης πυρηνικών όπλων, στους μηχανισμούς διεθνούς επιτήρησης αλλά και στις γεωπολιτικές συνέπειες που μπορεί να έχει η απόφαση για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Η συμφωνία αναμένεται να τροφοδοτήσει νέα αντιπαράθεση στην Ουάσινγκτον, καθώς αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ πιέζουν ταυτόχρονα το Ιράν να περιορίσει δραστικά το πυρηνικό του πρόγραμμα, ενώ διευκολύνουν την ανάπτυξη πολιτικής πυρηνικής υποδομής στη Σαουδική Αραβία. Η κυβέρνηση Τραμπ απορρίπτει την κριτική αυτή, υποστηρίζοντας ότι το σαουδαραβικό πρόγραμμα θα βρίσκεται υπό αμερικανική εποπτεία και θα πληροί τους κανόνες μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων.
news247.gr
