Πριν μερικά χρόνια, ακούσαμε για πρώτη φορά αναφορικά με το Animal Assisted Therapy (ΑΑΤ). Μία μέθοδο, δηλαδή, θεραπείας μέσα από την ενεργή συμμετοχή ειδικά εκπαιδευμένων ζώων τα οποία βοηθηθούν άτομα με ειδικές ανάγκες, άτομα με αναπηρίες, με ψυχολογικά προβλήματα, άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, άτομα με βαριές και ανίατες ασθένειες.
Μία μέθοδος που αποδεικνύει ότι τα κατοικίδια ζώα δεν είναι μόνο κατοικίδια αλλά και συνοδοιπόροι σε μιαν ολόκληρη προσπάθεια του ανθρώπου να ισορροπήσει την ύπαρξη του με τη φύση μέσα από την επαφή του με τα υπόλοιπα έμβια ζώα.
Την ιδέα αυτή έφερε στην Κύπρο ο Animal Assisted Therapist και Canine Behaviorist Αβραάμ Θεμιστοκλέους ο οποίος κάνει μεγάλες προσπάθειες να φέρει τον κόσμο πιο κοντά στην όλη προσπάθεια.
Σε επικοινωνία που είχαμε μαζί του μας ανέφερε ότι «είναι μια παλιά ιδέα, που μέχρι πρόσφατα είχε αγνοηθεί. Σήμερα, μετά από πέντε δεκαετίες έρευνας το ΑΑΤ/ΑΑΙ (Animal Assisted Therapy/Animal Assisted Intervention) κερδίζει σιγά-σιγά διεπιστημονικό ενδιαφέρον και έρχεται να προστεθεί όλο και περισσότερο στις υπηρεσίες φροντίδας υγείας που παρέχονται από τα νοσοκομεία, γηροκομεία, φυλακές και κέντρα αποκατάστασης, σε σχολικές μονάδες στις οποίες φοιτούν παιδία με ειδικές ανάγκες είτε με προβλήματα συμπεριφοράς κ.α. Αυτή η ξεχωριστή και θεραπευτική σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους και τα ζώα έχει τις ρίζες της στην ανθρωπολογία, την ψυχολογία, την κοινωνιολογία, την ιστορία, την εξελικτική βιολογία, τη λογοτεχνία και μια σειρά από άλλους κλάδους».
Πηγαίνοντας πολύ πίσω κοινωνιολογικά, ο Κος. Θεμιστοκλέους μας αναφέρει ότι «Τα εξημερωμένα ζώα χρονολογούνται πριν από 50 000 χρόνια όπου και υπηρετούσαν ως καθαριστές, αντικείμενα λατρείας, φρουροί και σύντροφοι εργασίας, σαν οικόσιτες πηγές τροφής και τώρα ως κατοικίδια».
Πως εξελίσσεται το πρόγραμμα
Σε ερώτηση μας για το πώς εξελίσσεται το όλο πρόγραμμα μας ανέφερε ότι : «Ένας όλο και αυξανόμενος αριθμός ιατρών, ψυχολόγων, κτηνιάτρων, καθώς και άλλοι ειδικοί σε θέματα υγείας του ανθρώπου, στηρίζουν αυτή τη μοναδική σχέση σύνδεσης για τη δυνητική θεραπευτική αξία του.
Για παράδειγμα, μια έρευνα (Hageman, 2014) μεταξύ 1000 οικογενειακών ιατρών και ιατρών γενικής ιατρικής ανέφερε ότι το 97% από αυτούς πιστεύουν ότι υπάρχουν οφέλη στην υγεία ατόμων που έχουν ένα κατοικίδιο ζώο. Μεταξύ των βασικών ευρημάτων:
- 75% δήλωσαν ότι είχαν παρακολουθήσει τη γενική υγεία του ασθενούς ή μια συγκεκριμένη ιατρική κατάσταση να βελτιώνεται μετρίως ή πολύ μετά που ασθενής υιοθέτησε ένα κατοικίδιο ζώο.
- 87% είδε τη διάθεση ή την ψυχολογία/διάθεση του ασθενούς να βελτιώνεται
- 84% δήλωσαν ότι μιλάνε στους ασθενείς τους για τα κατοικίδια ζώα τους
- 60% συνέστησαν στον ασθενή τους να υιοθετήσει ένα κατοικίδιο ζώο
- Το 82% δήλωσε ότι εάν οι ιατρικές ενδείξεις το υποστήριζαν τότε θα «συνταγογραφούσαν» ένα κατοικίδιο ζώο στον ασθενή τους
- το 95% των ερωτηθέντων, είτε είχαν ή έχουν στην ιδιοκτησία τους ένα κατοικίδιο ζώο, και το 69% έχει εργαστεί σε μια εγκατάσταση που χρησιμοποιεί ζώα σε θεραπεία.
Η θεραπευτική δύναμη των κατοικίδιων για την Ψυχική και Σωματική υγεία
Το μεγαλύτερο στοίχημα είναι η θεραπευτική δράση που μπορούν να έχουν για τους ανθρώπους τα κατοικίδια ζώα αφού σύμφωνα με τον κο. Θεμιστοκλέους σε έρευνα των Becker και Morton (2002) αναφέρεται ότι τα ζώα θεραπείας και τα κατοικίδια μπορούν να συμβάλλουν θετικά στην ανθρώπινη υγεία.
Συγκεκριμένα όπως μας τόνισε ο ίδιος τα ζώα θεραπείας προσφέρουν:
- Θεραπευτική επαφή: Το χάιδεμα ενός ζώου μπορεί να απελευθερώσει ορμόνες ευεργετικές στον άνθρωπο όπως ενδορφίνη, η προλακτίνη, η ντοπαμίνη, η ωκυτοκίνη και βήτα phenylethalamine (Odendaal & Meintjies, 2002).
- Μειώνουν την αρτηριακή πίεση: Μεγάλη μερίδα πληθυσμού, όπως οι χρηματιστές, αναφέρουν μείωση της αρτηριακής πίεσης όταν έρχονται σε επαφή με κατοικίδια ζώα (Allen at al., 2001).
- Ανακούφιση από το στρες: Τα κατοικίδια δίνουν ανακούφιση περισσότερη από ένα σύζυγο ή στενό φίλο (Allen, 1998).
- Η επιβίωση μετά από καρδιακά επεισόδια: Αρκετές μελέτες αναφέρουν οι ιδιοκτήτες κατοικίδιων ζώων έχουν πιο υγιή καρδιά και λιγότερους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα κτλ.
Πως λειτουργεί η όλη διαδικασία
Πως μπορεί, λοιπόν, η ζωικά υποβοηθούμενη θεραπεία να αλλάξει μιαν προβληματική κατάσταση υγείας; Πως θα μπορούσε να λειτουργήσει ούτως ώστε τα αποτελέσματα να αλλάξουν τόσο την κατάσταση υγείας ενός ατόμου αλλά και τον τρόπο που ο κόσμος βλέπει και αντιλλαμβάνεται αυτή τη μορφή θεραπείας;
Σύμφωνα με τον κο Θεμιστοκλέους : «Οι ζωικά υποβοηθούμενες δραστηριότητες (ΑΑΑ), παρέχουν ευκαιρίες για την υποκίνηση, εκπαίδευση, ψυχαγωγία και θεραπευτικά οφέλη για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Η συγκεκριμένη θεραπεία (Animal Assisted Activity) παραδίδεται σε διάφορα περιβάλλοντα από ειδικά εκπαιδευμένους επαγγελματίες σε συνεργασία με το προσωπικό και τους επαγγελματίες υγείας που παρακολουθούν τους ασθενείς, μαζί με ζώα που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια και έτυχαν ειδικής εκπαίδευσης.
Πρόκειται για μια στοχευόμενη παρέμβαση στην οποία ένα ζώο που ανταποκρίνεται σε ειδικά κριτήρια και εκπαίδευση ενώ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της θεραπείας στην οποία υπόκειται ο ασθενής. Η όλη θεραπευτική δραστηριότητα κατευθύνεται από επαγγελματίες στον τομέα της υγείας εντός του πεδίου εφαρμογής του επαγγέλματός του / της και παραδίδεται από ειδικό στον τομέα του Animal Assisted Therapy παρέχοντας μια σειρά από ρυθμίσεις ενώ προσφέρεται ατομικά και σε κάποιες περιπτώσεις ομαδικά. Το πιο σημαντικό, μάλιστα, είναι ότι αυτή η διαδικασία είναι τεκμηριωμένη και αξιολογείται».
Αρκετά τα οφέλη για τα ιδρύματα
Εν σχέσει με τη θεραπεία ανθρώπων σε ιδρύματα ο κος Θεμιστοκλέους μας ανέφερε ότι « Τα ζώα θεραπείας μπορούν να βοηθήσουν στο να δημιουργηθεί ένα πιο φυσικό, πιο σπιτικό περιβάλλον σε ένα ίδρυμα, που ενισχύει το ηθικό του προσωπικού και δίνει μια καλύτερη εικόνα για το ίδρυμα στις οικογένειες και τους επισκέπτες ενώ τα προγράμματα ΑΑΤ / AAA κοστίζουν λιγότερο σε σχέση με άλλες δραστηριότητες και θεραπείες».
Tι εμποδίζει το πρόγραμμα
Το πιο βασικό ζήτημα έχει να κάνει με το γεγονός ότι το πρόγραμμα αυτό δεν γίνει ακόμα ευρέως γνωστό αν και υπάρχουν ιδρύματα που το χρησιμοποίησαν.
Σύμφωνα με τον κο Θεμιστοκλέους, για το όλο θεραπευτικό πρόγραμμα δεν έχουν ακόμα γίνει τα βήματα που θα έπρεπε αφού τα ζώα στην Κύπρο δεν αναγνωρίζονται ως θεραπευτικά. Στη χώρα μας νομικά αναγνωρίζεται μόνο η κατηγορία «κατοικίδια» χωρίς να υπάρχει το νομικό πλαίσιο για ζώα θεραπείας.
Για να συνεχιστεί το πρόγραμμα πρέπει πρωτίστως να αλλάξει το νομοθετικό πλαίσιο όπως έχει γίνει σε άλλες χώρες ούτως ώστε να κατοχυρώνονται τα σκυλιά ως θεραπείας αλλά και το συγκεκριμένο επάγγελμα να αναγνωριστεί ως παραϊατρικό.
Απτά αποτελέσματα
Το πρόγραμμα των θεραπευτικών σκυλιών εφαρμόστηκε – όπως μας ειπώθηκε- με μεγάλη επιτυχία τόσο στο ΚΕΠΑ (Κέντρο Προσφοράς και Αγάπης) Παραλιμνίου το οποίο σε συνεννόηση με τους συγγενείς επέτρεψε την είσοδο των σκυλιών θεραπείας με σημαντικά αποτελέσματα- όσο και στο ίδρυμα Στέλιου Ιωάννου στο οποίο μέσα σε 4 μήνες παρατηρήθηκε βελτίωση της κατάστασης αρκετών ατόμων.
Το πρόγραμμα , όμως, δεν συνεχίστηκε αφού δεν υπήρχαν τα κονδύλια ενώ την ίδια στιγμή η διαδικασία για να εφαρμοστεί έχει πολύ κόστος για τους εκπαιδευτές αφού τα σκυλιά πρέπει να υποβάλλονται σε αναλύσεις κάθε τρεις μήνες, να υπάρχουν οι σχετικές άδειες, μεγάλα έξοδα για βιολογικές τροφές και υποαλλεργικά σαμπουάν. Το σκυλί θεραπείας δεν είναι ένα σκυλί- όπως μας ειπώθηκε- που το παίρνεις από το σπίτι και το μεταφέρεις σε ένα Κέντρο. Πρέπει να είναι πιστοποιημένα όπως και οι θεραπευτές.
Στα ζώα, επίσης, πρέπει να τους αναγνωριστούν κάποια δικαιώματα όπως η μεταφορά τους με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς αλλά και η ελεύθερη πρόσβαση σε θεραπευτικές μονάδες. Και αυτό μπορεί να γίνει μόνο μετά την κατοχύρωση του επαγγέλματος αλλά και «με την ευαισθητοποίηση του κοινού μέσα από τη Δημοσιότητα για να οδηγήσει σε μεγαλύτερη οργάνωση. Στόχος είναι οι εγκαταστάσεις υγείας να διευρύνουν το μοντέλο εξυπηρέτησης τους από ένα «μέρος όπου μπορεί κάποιος να όταν είναι άρρωστος» σε «ένα κέντρο ευεξίας για την κοινότητα/για τους πολίτες αφού η διεπιστημονική φύση του ΑΑΤ / AAA προσφέρει μοναδικές ευκαιρίες, για να έχουν διαφορετικές ειδικότητες την ευκαιρία να επικεντρωθούν σε ένα κοινό στόχο».
