Την αποδυνάμωση της πυρηνικής προστασίας των Ευρωπαίων συμμάχων τους φέρεται να ζητεί η Μόσχα από τη Βρετανία και τη Γαλλία, εντάσσοντας τη συγκεκριμένη απαίτηση στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, η ρωσική πλευρά θέλει οι δύο χώρες να αποκλείσουν τη χρήση των πυρηνικών τους όπλων για την υπεράσπιση άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Η απαίτηση μεταφέρει έτσι τη συζήτηση από την ασφάλεια της Ουκρανίας στον τρόπο με τον οποίο προστατεύεται ολόκληρη η Ευρώπη.
Τι είναι το έγγραφο που επικαλούνται οι New York Times
Το κείμενο φέρει ημερομηνία 10 Νοεμβρίου και κυκλοφόρησε στις συνομιλίες του Αμπού Ντάμπι.
Όπως αναφέρει το ουκρανικό Hromadske, μεταφέροντας το ρεπορτάζ των NYT, η αμερικανική εφημερίδα το απέκτησε από πρόσωπο που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις, ενώ δεύτερη πηγή επιβεβαίωσε τη γνησιότητά του. Δεν έχει επίσημο επιστολόχαρτο ή υπογραφή, καθώς πρόκειται για διαπραγματευτικό «non-paper», όχι για υπογεγραμμένη συμφωνία.
Συνεπώς, ο χαρακτηρισμός «απόρρητο έγγραφο» δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως επιβεβαίωση επίσημης διαβάθμισης απορρήτου. Οι ίδιες πληροφορίες το παρουσιάζουν ως αρχική ρωσική θέση, με ενδεχόμενο περιθώριο διαπραγμάτευσης.
Το αίτημα για τα πυρηνικά συνοδεύεται από την επαναφορά ευρύτερων ρωσικών διεκδικήσεων. Στην ανάλυσή του της 12ης Νοεμβρίου, το αμερικανικό Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου, ISW, καταγράφει την επιμονή της Μόσχας στον τερματισμό της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ και σε περιορισμούς των στρατιωτικών αναπτύξεων σε χώρες που εντάχθηκαν στη Συμμαχία μετά το 1997. Καταγράφει επίσης την απόρριψη από τον Πούτιν της παρουσίας δυτικών στρατευμάτων στην Ουκρανία ως μεταπολεμικής εγγύησης ασφαλείας. Πρόκειται για απαιτήσεις που αγγίζουν άμεσα τις επιλογές κυρίαρχων κρατών και τη λειτουργία της Συμμαχίας.
Γιατί έχει σημασία η βρετανική και η γαλλική αποτροπή
Η πυρηνική αποτροπή στηρίζεται στην πεποίθηση ενός πιθανού επιτιθέμενου ότι το κόστος μιας επίθεσης μπορεί να αποδειχθεί δυσβάστακτο. Στην επίσημη περιγραφή της πολιτικής του, το ΝΑΤΟ επισημαίνει ότι οι ανεξάρτητες πυρηνικές δυνάμεις της Βρετανίας και της Γαλλίας συνεισφέρουν στην ασφάλεια της Συμμαχίας, επειδή δημιουργούν ξεχωριστά κέντρα λήψης αποφάσεων. Ένας αντίπαλος πρέπει επομένως να συνυπολογίζει τις πιθανές αντιδράσεις της Ουάσιγκτον, του Λονδίνου και του Παρισιού.
Υπό αυτό το πρίσμα, μια εκ των προτέρων δέσμευση Βρετανίας και Γαλλίας ότι δεν θα χρησιμοποιούσαν πυρηνικά για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών χωρών θα περιόριζε την αβεβαιότητα που αντιμετωπίζει η Μόσχα. Αυτή είναι η στρατηγική σημασία που μπορεί να αποδοθεί στο αίτημα: η Ρωσία θα γνώριζε ότι δύο από τα κέντρα πυρηνικής απόφασης έχουν αποκλείσει μια συγκεκριμένη αντίδραση. Η αποτροπή, άλλωστε, λειτουργεί και μέσω της αβεβαιότητας για το πού ακριβώς βρίσκονται τα όρια του αντιπάλου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συμβατική επίθεση εναντίον ευρωπαϊκού κράτους θα οδηγούσε σήμερα αυτομάτως σε πυρηνική απάντηση. Το ίδιο το ΝΑΤΟ χαρακτηρίζει εξαιρετικά απομακρυσμένες τις περιστάσεις χρήσης πυρηνικών. Ούτε η απομάκρυνση της βρετανικής και γαλλικής συνεισφοράς θα εξαφάνιζε αυτομάτως την αμερικανική πυρηνική εγγύηση ή τις συμβατικές δυνατότητες συλλογικής άμυνας. Θα αφαιρούσε, όμως, σημαντικά στοιχεία της συνολικής αποτρεπτικής ισχύος.
Το αίτημα έρχεται ενώ Λονδίνο και Παρίσι ενισχύουν τη συνεργασία τους
Η χρονική συγκυρία προσθέτει βάρος στη ρωσική απαίτηση. Με τη Διακήρυξη του Νόρθγουντ, στις 10 Ιουλίου 2025, Βρετανία και Γαλλία ανακοίνωσαν ότι οι ανεξάρτητες πυρηνικές τους δυνάμεις μπορούν να συντονίζονται, συνδέοντας την ασφάλειά τους με την αντιμετώπιση ακραίων απειλών κατά της Ευρώπης. Η διακήρυξη δεν προβλέπει αυτόματη πυρηνική απάντηση σε οποιαδήποτε επίθεση, αλλά ενισχύει το πολιτικό μήνυμα κοινής αποτροπής.
Μάλιστα, στις 10 Νοεμβρίου 2026 -την ίδια ημερομηνία που φέρει το ρωσικό κείμενο- οι δύο κυβερνήσεις ανακοίνωσαν πρόοδο στον συντονισμό των πυρηνικών τους δυνάμεων. Στην κοινή ανακοίνωση υπογράμμισαν επίσης τη συμβολή της γαλλικής πρωτοβουλίας «προωθημένης αποτροπής» στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Με βάση αυτά τα δεδομένα, το ρωσικό αίτημα μπορεί να ερμηνευθεί και ως προσπάθεια να ανακοπεί η ενίσχυση μιας περισσότερο ευρωπαϊκής διάστασης της πυρηνικής προστασίας.
Πίεση για αλλαγή των κανόνων στην Ευρώπη
Η ευρύτερη επιδίωξη που αναδεικνύεται στις διεθνείς αναλύσεις είναι η σύνδεση της ειρήνης στην Ουκρανία με μια συνολική αναθεώρηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η Le Monde περιγράφει τη θετική υποδοχή που επιφύλαξε η ρωσική αντιπροσωπεία στην προοπτική συμμετοχής της Μόσχας στη διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου. Η ουσία είναι ότι η Ρωσία διεκδικεί λόγο στους κανόνες ασφαλείας της ηπείρου ως μέρος της διαδικασίας τερματισμού του πολέμου που η ίδια εξαπέλυσε.
Οι Financial Times επισημαίνουν τον κίνδυνο αυτής της σύνδεσης αφού μεταφέρουν την ευρωπαϊκή θέση ότι η ουσιαστική συζήτηση για τις ρυθμίσεις ασφαλείας πρέπει να ακολουθήσει μια κατάπαυση του πυρός. Η αποδοχή της ως προϋπόθεσης από την αρχή μπορεί να διευρύνει διαρκώς το αντικείμενο της διαπραγμάτευσης, προσφέροντας στη Μόσχα πρόσθετους μοχλούς πίεσης.
Υπάρχουν, παράλληλα, ευρωπαϊκές αδυναμίες που καθιστούν αυτή την πίεση αποτελεσματικότερη. Σε ανάλυση που δημοσίευσε το βρετανικό RUSI στις 4 Σεπτεμβρίου, η ερευνήτρια Αϊλίν Ματλέ υποστήριζε ότι η αυξανόμενη συζήτηση για την ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή δεν συνοδεύεται ακόμη από επαρκώς συγκεκριμένο κοινό σχέδιο. Επισήμαινε διαφορές μεταξύ ευρωπαϊκών πρωτευουσών, αλλά και την ανάγκη να αποσαφηνιστεί πώς οι γαλλικές πρωτοβουλίες θα συνδέονται επιχειρησιακά με τους υφιστάμενους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ. Η ανάλυση προηγήθηκε της αποκάλυψης του ρωσικού αιτήματος, εξηγεί όμως γιατί η συνοχή των Ευρωπαίων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα.
Αποτελεί προειδοποίηση για νέα επίθεση;
Το συγκεκριμένο αίτημα δεν αρκεί για να τεκμηριώσει απόφαση ή χρονοδιάγραμμα ρωσικής επίθεσης εναντίον άλλου ευρωπαϊκού κράτους. Μπορεί να αποτελεί μαξιμαλιστική αφετηρία παζαριού, προσπάθεια περιορισμού της δυτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία ή επιδίωξη μακροχρόνιου στρατηγικού πλεονεκτήματος. Οι ερμηνείες αυτές μπορούν να συνυπάρχουν.
Η πιθανή συνέπειά του, πάντως, είναι σαφέστερη από την πρόθεση που κρύβεται πίσω του. Εφόσον γινόταν αποδεκτό, θα περιόριζε τις διαθέσιμες επιλογές δύο ευρωπαϊκών πυρηνικών δυνάμεων σε μια μελλοντική κρίση. Το κρίσιμο ερώτημα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι επομένως αν μια συμφωνία για την Ουκρανία θα ενίσχυε την ασφάλεια της ηπείρου ή θα εξασφάλιζε στη Ρωσία ευνοϊκότερους όρους άσκησης πίεσης μετά τον πόλεμο.
